24 Nisan 2009 Cuma

Füruzan diye bir öykü... (26.04.2009)


BERFİN VARIŞLI


“Memet Fuat, Füruzan için ‘Orhan Kemal’in kahramanı olan kızlardan biri yazmaya başladı’ demiş. Daha çocukken yaşantısı, bir öykü kahramanı, Orhan Kemal’in kahramanları denli o kadar zengindi ki…” bu sözler Füruzan Diye Bir Öykü kitabını Füruzan’la beraber hazırlayan Faruk Şüyün’e ait. Füruzan bir öykü… Füruzan bir kadın, duyarlı bir kadın, ve Füruzan bir yazar... Türk Edebiyatı’nın en yetkin yazarlarından biri…
Onun kitapları öyle çabucak bir çırpıda okunacak türden kitaplar değil. Hani vapurda, otobüste ya da uzun uçak yolculuklarında zaman geçirmek için o okunanlar gibi okunduğu anda tüketilecek kitaplar değil onlar. Füruzan’ı deniz kıyısında okumalısınız, yüzünüzü meltemler püfür püfür okşarken…Ya da bir ağacın altında tatmalısınız öykülerini. Hepsinin üzerine uzun uzun düşünmeli, kafa yormalı, fikir üretmelisiniz. Çünkü Füruzan bizi yazıyor. Yalın diliyle bizi anlatıyor. İlk kitabı Parasız Yatılı’dan beri bu böyle. Öykülerinde kurgu yok, her şey gerçek her şey göründüğü gibi. Hikâyelerindeki kahramanlarla mutlaka bir yerlerde karşılaşmışsınızdır, tanışmışsınızdır, öyle sahicidir kahramanları… Sanki satırlardan fırlayıp karşımıza geçip bize kendilerini anlatırlar. Yaşanmışlarını, kimi zaman hüzünlerini, kimi zaman mutluluklarını ama çoğunlukla acılarını, hayat karşısında ezilmişliklerini, yalnızlıklarını. Gözlerinden silinmeyen hüzün onlarınkinin yansıması sanki… Kocaman ela gözleri derin derin bakıyor, hüzünle harmanlanmış bir bakış bu. Selim İleri bu hüzünlü bakışı “Füruzan öykülerini aynı acıyı duyarak yaşıyor” diye anlatıyor.
Dudakları tebessüm etse de gözleri onu ele veriyor. Kuşatma’daki Nazan’ı mı düşünüyor acaba? Hani ilkokuldan sonra okuyamayan Nazan, 12 yaşında çalışmaya başlayan Nazan, Haluk Bey’le bir sinema locasına girdiğinde hayatı o küçücük odadan da daha karanlık olan Nazan? Belki de Benim Sinemalarım’daki Nesibe’yi düşünüyordur…Nazan’dan iki yaş büyük olan ama aynı kaderi paylaşan Nesibe’yi. Tek fark Nesibe’nin hayatını karartan, kendini bir et parçası gibi aciz hissetmesine neden olan travmatik olay bir plaj kabininde yaşanır. Füruzan düşmüş kadınlara duyarlılığını Ah…Güzel İstanbul ve Kırlangıç Balıkları’nda da sürdürür.
Düşkünleri anlatır Füruzan, hem de o kadar gerçekçi anlatır ki, kendinizi bir anda romanın içinde bulursunuz. Fethi Naci ustanın dediği gibi kendinizi bir okur gibi değil de istemediği halde “röntgenci” durumuna itilmiş gibi duymaya başlarsınız; bir suçluluk duygusu, daha doğrusu bir suç ortaklığı duygusu yakanıza yapışır. Ve öfkelenirsiniz, içinizdeki isyan duygusunu dizginleyemezsiniz, bir an kitabı bir kenara bırakıp ağlamak bile geçebilir içinizden, hayata baş kaldırmak, bağırıp çağırmak, Haluk Bey’i Yusuf Ağa ile birlikte boğmak, Nesibe ile Nazan’ın küçücük masumiyetlerinin paramparça edilişinin öcünü almak.
Çaresizleri yazar Füruzan, kaybedenleri. Onlara umut vermek için yazar sanki, hiçbir şeyin bitmemiş olduğunu anlatmak, yaşanan her ne olursa olsun bunun onların suçu olmadığını ve ileride güzel günler olduğunu anlatır.
Bir de göçmenleri yazar Füruzan. Parasız Yatılı, Kuşatma ve Benim Sinemalarım’ın bin bir umutla doğup büyüdükleri toprakları, o toprakların altında yatan atalarını, evlerini, kalplerinin yarısını bırakıp giden göçmenleri. Yeni vatanlarına, İstanbul’a bir türlü alışamaz onlar, ellerinden bir tek tarım yapmak gelir çünkü; “Topraktır bildikleri”.
Düşmüşlerin, göçmenlerin yanı sıra Ana-kız hikâyesi de Füruzan’ın olmazsa olmazları arasındadır. İlk kitabının ilk hikâyesi Sabah Eskimişliği, bu konu üzerine kurulmuştur mesela, bir annenin kızına karşı gösterdiği sevgisiz tutum işlenir bu hikâyede. Piyano Çalabilmek’te de bu sefer babayı hor gören bir anayı anlatır; “Ben babana göre değilim ama ne yapacaksın, kader” diyecek kadar hayattan bezmiş bir kadın vardır o hikâyede. Kız babasını ne denli yumuşak anlatıyorsa annesine karşı da o denli acımasızdır, katıdır.
FÜRUZAN AYDINLIK DEMEK
Farsça’da Füruzan aydınlık demek. Füruzan da etrafına ışıltılar saçan ışıl ışıl bir kadın. Hani bir bakanın bir daha bakacağı bir kadın, alımlı, kırılgan, narin. Mina Tansel “İstanbul konuşsaydı Füruzan gibi konuşurdu” diyor... “İstanbul insan olsaydı Füruzan gibi olurdu…” Ve bu aydınlık insan Türkiye’de aydınlık olmanın zorluklarını da yaşamış elbet. Hatta bunun la ilgili bir anısı da var, Faruk Şüyün’ün hazırladığı Füruzan Diye Bir Öykü kitabında: 12 martta Füruzan’ın evi aranır o bilindik manzara eşliğinde. Sıra kitaplara gelir, polis suçlu kitapları bulmak için kütüphaneyi baştan aşağı tarar. Ve sonunda Agatha Christie’nin Cinayet Emri kitabında karar kılar, ismi kışkırtıcı gelir çünkü kitabın. Füruzan hemen “Ama o polisiye bir kitap” der polise. Polisin cevabı trajikomiktir: “Daha iyi ya!”
Füruzan edebiyata kattıkları kadar Türk sinemasına da katkıda bulundu. 1990’da gösterime giren ve aynı adlı romanından uyarlanan Benim Sinemalarım ile yapılmayanı yaptı Füruzan. Haydar Ergülen, Benim Sinemalarım ile ilgili olarak, “İyi edebiyattan iyi film olmaz denir, ki genellikle doğrudur, tersini doğrulayan pek az örnek varsa da o da Füruzandır” diyerek Füruzan’ın bu daldaki başarısını alkışlıyor: “Füruzan iyi edebiyattan iyi film yaptı”. Füruzan Benim Sinemalarım filminin her aşamasında bulundu, senaryoyu yazdı, yönetmen koltuğunu Gülsün Karamustafa ile paylaştı ve ortaya tadına doyulmaz bir sinema klasiği çıktı.
Füruzan bir edebiyat klasiğidir, onu tek nefeste anlatmak çok güç, bir yanını anlatınca öteki yanı eksik kalıyor sanki, bir türlü toparlayamıyor insan. Fakat Faruk Şüyün, bunu başarıyla gerçekleştirmiş. Füruzan’ı Füruzan’ın kendi ağzından ve onu tanıyanların Füruzan yorumlarıyla anlatmış ve ortaya tadına doyulmaz kitap Füruzan Diye Bir Öykü çıkmış…

Handan Öztürk söyleşisi (26.04.2009)


Sert gerçeğin büyülü masalı: Benim ve Roz’un Sonbaharı

BERFİN VARIŞLI

Zaaflarına rağmen doğruların peşinde koşan yerel bir gazeteci, Metin; vahşi ve aynı zamanda masum güzelliğiyle on yaşında bir kız, Roz, Roz’a dansı öğreten ve böylece tek mirası olan dansı onunla yaşatmayı düşleyen eski bir dansöz Tijen, militan günlerinden kalma travmalarla boğuşan Berfin ve muhteşem güzelliği ve kırılgan zarafetiyle Hasankeyf...

Çarpıcı belgeselleri ve ve sürükleyici romanlarıyla belleklerimize kazınan Handan Öztürk, Benim ve Roz’un Sonbaharı adlı filminde ölümün bir başka boyutunu işliyor. Onun filminde insanlar değil, bir tarih, kültür ölüyor, yok oluyor. Bu ölümün- belki katliam daha doğru kelime-katliama karşı durmaya çalışan bir avuç insanın hikâyesi Benim ve Roz’un Sonbaharı. Tarih boyunca irili ufaklı birçok medeniyetin doğuş yeri olan bu topraklar, bu kez terör nedeniyle değil, küçük çıkarlar nedeniyle gözyaşı döküyor. Ve sonunda o hiç olmasın diye dua ettiğimiz olay oluyor ve Hasankeyf, tanıklık ettiği bütün yaşamları, saf hikâyeleri de içine alarak sular altında kalıyor.

1 Mayısta gösterime girecek olan Benim ve Roz’un Sonbaharı üzerine yönetmen Handan Öztürk’le konuştuk.

Hasankeyf’e bir belgesel çekmek için gittiniz ancak döndüğünüzde elinizde uzun metrajlı bir film vardı...

Evet, ben belgesel orijinliyim biliyorsunuz. Orada yaptığım ön çalışmalar sırasında beni etkliyeleyen bütün olaylar içimde kırılmaların bir ifadesi oldu. Açıkçası ben bu filmde biraz günümüz dünyasını da yakalamak istedim. Günümüz dünyasında kalbimi acıtan, beni etkileyen noktaları da ifade etmek istedim. Hakikaten artık güçlünün doğrusunun geçerli olduğu bir dünyaya giriyoruz. Sivil hareketler var, iyi ki varlar ama malesef artık bu merkezin gücü etrafında doğru çok başarılı olamıyor ve başarıya ulaşamıyor. Güçlü olan doğru olarak kendisini satıyor ve iletişim sistemi de ona yönelik olarak kendini yapılandırıyor. Yani burnumuzun dibinde sert gerçekler yaşanıyor ama biz bir sanal dünaya çekiliyoruz ve bu sanal dünya içerisinde tüm bu gerçekleri, doğrulara uzak kalıyoruz. Bu acı gerçek beni çok etkiledi ve Hasankeyf örneği üzerine gitme kararı aldık. Oradaki küçük Şoreş bizi bir takım medya organları tarafından küçük anarşiştler olarak yutturulan, taş atan çocukların da bir ifadesi. Açıkçası, doğuyla ilgili, doğu insanıyla ilgili kafamızda şablonlar var. Bu şablonlar üzerinden doğuya bakış açımız oluşturuluyor. Ben bu filmde Şoreş ile, Rozerin ile, Metin gibi entellektüel bir tip yaratarak, onların içinden, doğunun kendi içinden, kendi değerleri içerisinden tanımlamaya çok itina gösterdim. Oradaki karakterler olaylara bakış açımızdaki şablonları yıkmayı çok önemsedim.

Filmin diğer doğu filmlerinden farkı nedir? Bu aralar doğuda film yapmak, doğu hikâyelerini konu almak epey popüler oldu.
Bu film, doğuya yönelik yapılan çok sahici bir film. Başka filmler var. Türkiye’de belli konulardaki belli rahatlamalarla yapılan filmler var. Bir rant var orada ve bu ranta yönelik filmler yapılıyor. Ama bu filmin özelliği, oyuncusuyla, kurgusuyla ve yönetmeniyle içeriden bir bakış. O bölgeyi belki de ilk kez sahici bir bakışla, samimi bir anlatımla anlatan bir film.

Filmde Tijen’le Roz ilişkisi, Hasankeyf’le orada yaşayan insanların ilişkisiyle paralellik gösteriyor...
Tijen eski bir dansöz, bir sanatsal geçmişi var ve onu küçük Roz’la devam ettirmek için çırpınıyor, Roz’u eğitmeye çalışıyor. İkisinin ilişkisini kişisel olarak gördüğümüzde daha çok etkileniyoruz. Öte yandan koca bir Hasankeyf var, koca bir miras. Antik Roma’dan, Antik Bizans’tan, Selçuklu’dan, Asur’danOsmanlı’dan toplaya toplaya muhteşem bir kültür haline gelmiş bir miras..Ve bu mirasın gözümüzün önünde akıp gitmesi aynı acıyı ve duyarlılığı yaratırsa, ben buna bir katkıda bulunabilirsem çok mutlu olurum.

Filmde direkt olmasa da dolaylık olarak ölümün soğuk yüzüyle burun buruna geliyoruz. Bu bir insanın ölümü değil ama bir kültürün, kültürel mirasın ölümü..
Her batı kendi doğusuna karşı giderek vahşileşiyor. Vahşilik merkezileşiyor. Batının merkezi nedir? Avrupa, ki Avrupa Batı’ya karşı hâlâ vahşi, hele Amerika herkese vahşi. Her ülkenin, bizim ülkemiz de dâhil merkezi, Batısı doğusuna vahşilikle yaklaşıyor. Bu da doğal olarak doğuda bir tepki oluşturuyor. Bu etki tepki içerisinde bir ölüm kültürü gelişiyor. İnsanlar çok kolay ölümü göze alabiliyorlar, çok kolay ölüyorlar, öldürüyorlar. Çocukların önünde babaları ölüyor, kardeşleri ölüyor. Düğün ve cenaze iç içe geçmiş durumda. Ben Batmanlı kadınlarla belgesel yaparken bu ölüm kültürünün- ki Mezopotamya dünya medeniyetinin beşiğidir, yaşamın fışkırdığı antik bir kültürdür, bugün yaşanan bunun tam zıttına dönüştü. Yaşam değil ölüm kültürünün hâkim olduğu bir coğrafya. İntihar eden kadınların belgeselinin ön hazırlığında bunu fark ettim. Batman’da intihar eden kadınlar belgeselin ön hazırlıklarını yaparken Hasankeyf’e götürüldüm. Hasankeyf’in tam tepesindeki kaleye çıktığımda müthiş bir gün batımı vardı, müthiş bir Mezopotamya görüntüsü vardı. O an şu kafama dank etti; en büyük cinayet bu! Koca bir kültür, koca bir tarih yıkılıyor. İşte orada yaptığım ön çalışmalar bu filme dönüştü.

Irak Savaşı ile de bir bağlantı kuruyorsunuz... Kasabası sular altında kalan insanlar ve Irak’ta bombalardan kaçan insanların yolları kesişiyor.
Evet, çünkü dünyanın diğer ülkelerine de gönderme yapmak istiyorum ve açıkçası kaotik bir dönem yaşıyoruz. Yani bir takım insanlar, başka insanlar hakkında çok kolay karar alabiliyorlar. İnsanların kaderini değiştirecek kararlar çok kolay alınıyor. Ama bu kararlarn altında nasıl bir alt üst oluş yarattıklarını, nasıl bir tahribat yarattıklarını göstermeye çalıştık ve o yüzden iki göçmen gurubunu finalde birleştirdik. Bir yanda kasabası bir baraj için yok edilen insanlar, bir kasabanın hikâyesi ve yolculuğu, bir yandan da bombalardan kaçan Irak halkının göçü ve yolculuğu finalde buluşuyor. Genel olarak dünyanın gündemini iki eksenle yakalamış oluyoruz.

Roz çok ilginç bir karakter. Filmde öne çıkan, belki de Metin’den daha etkileyici. Roz’un anlatmak istediği nedir? O sessizliği, vahşiliği ile neyi temsil ediyor?
Roz o bölgenin ilkbaharını yaşamayan, yaşama fırsatı bulmayan ve birdenbire sonbahara geçen çocukların ifadesidir. Herkes kasabayı terk edip büyükşehre göç ederken Roz kasabaya yeni bir hayat kurmak maksadıyla geliyor. En ümit vaad eden Roz iken maalesef finalde herşey tam tersine dönüyor. Bu aslında ilkbaharını yaşamadan sonbaharına geçen çocukların ifadesidir. Yaşama sonbahardan başlayanların ifadesidir.

Biraz da Şoreş’ten bahsetsek. Bu iki çarpıcı karakter hikâyeyi kalbinden yakalıyor diyebilir miyiz?
Tijen’in mirasçısı Roz, Metin’in mirasçısı Şoreş. İkisi de umudu temsil ediyor. Roz sular altında ama Şoreş yola devam ediyor. Filmin umuda dair bir yanı da var, bu anlamda karamsar bir film değil.

Siz doğulusunuz, Tuncelilisiniz. Şmidiye kadar da çoğunlukla doğudan beslenerek ürettiniz. Romanlarınızda doğunun esintileri var belgesellerinizde de öyle. Hasankeyf süregelen bu zincirin bir halkası mı?
Ben köy enstitüsü mezunu cumhuriyet aydını bir babanın çocuğuyum. Doğu kültürü ailemde çok öne geçmedi. Cumhuriyet kültürü ile büyüdüm. Babam annemi zorla balolara götürür, döpiyerler dikilir, özel terziler falan. Okul bitene kadar bu kültürle büyüdüm. Sonra İsviçre’ye gittim ve oraya gidince şu soruyu soruyorsun; Ben nerede duruyorum? Ben neyim? Tam merkezdesin ama sen tam o da değilsin. İşte o zaman dedemin kökenlerine, babaannemin bana küçükken verdiği tatlara doğru bir yolculuk başladı. İkinci olarak da bir uzaylı gözüyle baktığımda, yani objektif bakma sınırının üst noktasına geldiğimde, ozaman Batı kültürünün de bir oyun olduğunu görüyorsun. Bütün dünyaya kendini tek mükemmel kültür olarak dayatmasını komik buluyorsun. Çünkü dünyanın bir başka tarafına gidiyorsun, orada hakikaten sosyal müze halinde kültürler var ve hepimiz bunu görünce heyecanlanıyoruz, hemen fotoğraf makinaalrımıza sarılıyoruz. Turist olarak tüketmeye çalışıyoruz. O zengilik güzellik neyi getiriyor? Tek doğru yok, kültürün de tek doğrusu yok. Yani her kültür kendi içerisinde doğru. Bne doğuya gittikçe o eski antik kültürlenden kalan miraslarla birlikte dünyanın ne kadar zengin olduğunu gördüm ve o yüzden doğudan beslendim. Dayatılanla değil de kültürün yaratıcısıyla buluşmak beni heyecanlandırdı.

Bundan sonraki projelerde de doğunun izlerini mi göreceğiz?

Evet! Kitap da öyle, ikinci senaryom da öyle... Doğulu kadınlar benim Tanrıçalarım. Bu bizim ülkemizde de öyle başka ülkelerde de böyle. En fazla kendini değiştirmek isteyen, dinamizm ve enerji taşıyan insanlar onlar. Biz burada onları kötü aksanlarıyla görüp maganda diye dalga geçiyoruz ama o insanlar hayata karşı, kültüre karşı, sanata karşı o kadar iştahlı, o kadar aktifler ki şaşırıyorsunuz. Batman’a gidiyorsun bir parkı var, gece yarısı ikide kızlar rock müzik yapıyorlar. Orası değişmiş ama biz hâlâ onları farklı görüyoruz malesef.

Türkiye’den hem yazar, hem belgeselci, hem yönetmen hem de kadın olmak nasıl?

Beni var olan trendler hiç ilgilendirmiyor. Ben yolda olmayı seviyorum. Arkamda merkezi, ışıklı caddeleri dönüp gitmek beni çok mutlu ediyor. Gittikçe de yeni bir şey keşfediyorsun ve yeni bir şehre dönüyorsun. Merkezin dışına çıkmayı seviyorum.

Bu yolculukta karşılaştığınız zorluklar neler?
Aslına bakarsan yazmakta çok bir zorluk yok. En kolayı bana yazarlık gibi geliyor, çünkü yazarken sen ve sensin. Gerçi her işin marketing aşamasında zorluk var. Filmi ise geniş bir toplulukla yapıyorsun ve küçük bir ülke ile muhattap oluyorsun. Bu ülkede ne kadar sorun varsa o kadar sorunu sen de yaşıyorsun. Ben bu filmi yaparken inanılmaz bir savaş verdim. Filmi çekerken abartmıyorum, öldüm! Burnumdan kanlar akarak bitirdim. Çok zor bir savaş oldu bu film, iki yıl sürdü çekimler. Bunun çeşitli nedenleri vardı. Yola çıktığım insanlar pek sorumluluklarını yerine getiremediler. Bütün yük bende kaldı. Bu da savaşı çok şiddetlendirdi.

Alper Kul söyleşisi (19.04.2009)


Dekorsuz bir sahne, üzerinde kırmızı bir bornozla oradan oraya koşan, hararetle bir şeyler anlatan bir adam ve anlattıklarına katıla katıla gülen bir kalabalık. Alper Kul kadın-erkek ilişkisini anlattığı tek kişilik oyunu Mağara Adamı ile İstanbullu tiyatroseverleri deyim yerindeyse kırıp geçiriyor. Gösterildiği 35 ülkede 10 milyonunu üzerinde izleyiciye ulaşan ve otoritelerin ‘bir komedi fenomeni’ olarak nitelendirdiği oyun hakkında, Alper Kul ile konuştuk
Oyun 35 ülkede 17 dilde gösterildi ve bu büyük bir başarı. Siz de bu başarılı oyunu Türkiye’ye uyarladınız ve şimdi BKM’de sergiliyorsunuz. Böyle bir projede rol almak nereden aklınıza geldi?
Beni mutlu eden ve tekstin sağlamasını yapan şey oyunun 35 ayrı ülkede gösterilip 10 milyon seyirciye ulaşması. 35 ülke 35 ayrı kültür demek. 17 ayrı dil demek ve bu duyguların 17 farklı şekilde ifadesi anlamına geliyor. Oyunun uyarlamasını yaparken, dünya prodüktörü Ralph’e “uyarlamayı biraz yerelleştirmem lazım” dedim. Ralph de bana “Ben geçen hafta Kore’den geldim. Önceki hafta Portekiz’deydim. Ondan önceki hafta da Yunanistan’daydım. Evet, her birinin kültürü diğerlerinden farklıdır ama kadınlar erkek bundan 25 bin yıl öncesinden başlayarak günümüze kadar herhangi bir coğrafyada farklılık göstermez” dedi. Bence Ralph çok haklı. Türk kadınıyla Koreli kadının ‘id’inde sakladığı ve günümüze taşıdığı davranışlar ve alışkanlıkları aynıdır, erkeğinki de aynıdır. Bu iki yaratığın anlaşma ihtimali hiçbir zaman yoktur, zaten olamaz.
Bu durumda Kore’dekiyle aynı oyunu mu izliyoruz?
Ana çatıdan zaten vazgeçemeyiz çünkü Taş Devri’nden günümüze kadın ve erkek çocukluğunda da ergenliğinde de farklıdır. Erkek çocuk, çocukluğunda topaç ve misket oynar. Bunlar primitif oyunlardır. Çok basittir, bir erkeğin anlayabileceği kadar basittir. Kız çocukları ise evcilik oynar. Zaten ileride evlenip çoluk çocuğa karışacaksın. Bu acele niye?
Kadınlar erkeklere göre karmaşıklardır mi diyorsunuz?
Karmaşık demek aza indirgemek olur. Kadınların yazılımları çok farklı, erkeğinki çok basit. Kadınlar çok şey yapabiliyor, tarih öncesinde de öyle. Erkek sadece avcılık yapabilirken kadın toplayıcılık yapıyor. Yiyecek topluyor, faydalı bitki topluyor, şifa dağıtıyor. Bir anlamda şaman ve Tanrı yerine geçiyor. Öbür taraftan kadın çocuk doğurabiliyor. Düşünsenize yanınızda birisi bir insan doğuruyor. O Tanrı olabilir ancak. İnanılmaz bilgileri aklında tutabiliyor. Erkek hiçbir şey yapamıyor. Kadın yaradılışta daha donanımlı yaratılıyor. İster bunu Darwin teorisiyle açıklayın, ister inanan, “Yaradan öyle yarattı” desin. Şöyle bir gerçek var ki, eşit şartlarda yaratılmamış ya da evrimini eşit tamamlamamış iki cinsten bahsediyoruz. Erkekler hâlâ evrimlerini tamamlamaya çalışıyorlar.
Bu erkeklere biraz haksızlık değil mi?
Hayır, değil. Erkek, bir tek avcılık yapabiliyor. Ve tabii kadın olağanüstü şeylerini yapabilsin, işlerini yapmaya devam edebilsin diye ona güvenli bir ortam sağlamaya çalışıyor. Askeri güç, başka hiçbir özelliği yok.
Hâlâ öyle mi peki?
Hâlâ öyle! Çünkü bu güvenlik durumunu oluşturmak şartları hâlâ değişmiş değil. Bakın, nerenizi çalıştırırsanız orası gelişir. Kadın aynı anda birden çok iş yapıyor ve bu algılarını, duygularını geliştiriyor. Erkek de sadece onu koruma içgüdüsüyle yaklaşıyor. Hiçbir erkek bunu yadsıyamaz ki eninde sonunda erkeklerin güdüleri sevdiğimiz insanı uyurken ona baktığında onu korumak kollamak, güvenlik alanı sağlama güdüleri üzerine kurulu. Çocuğunu karını, aileni korumak istiyorsun. Kadın da onun devamını sağlamak istiyor. Çok ilkel dönemlerden kalan ‘id’lerimiz, güdülerimiz hâlâ karşımıza çıkıyor. İşte biz de bunun komik yanını ele alıyoruz. Baştan aşağıya bu tahlili komik yönüyle ele alıyoruz. Erkek avcı olduğu için televizyon izlerken başka hiçbir şey yapamıyor. Gazete okurken konuşamıyor.
Bunlar da oyunun en komik kısımları…
Evet bu bölümlerde yüksek alkış alıyoruz. Kadın toplayıcılıktan kalma bir alışkanlık olarak alışveriş yapmayı seviyor. Dokunmak gibi bir duyuları var. Dokunmayı çok seviyorlar ama bu bize hiçbir şey ifade etmiyor. Aynı anda birden çok şey fark edebiliyorlar, biz direkt istediğimiz şeyi dile getiriyoruz. Ama kadın dolaylı yollardan bunu dile getiriyor bu yüzden biz bir şey söylediğimizde alt metninde bir şeyler arıyor.
Oyunu izlerken bir yandan da göz ucuyla etraftaki çiftlerin tepkilerini izledim. Gerçekten de oyun çiftleri birbirine yaklaştırıyor.
Evet, biz biraz arabulucu bir kurum gibi olduk. Gerçekten oyunu izleyen kadın, “Aaa sadece benim adamın hödüklüğü değilmiş bu. Hepsi böyleymiş” diyor. Erkek de aynı şekilde “Bütün kadınlarda bu varsa o zaman ben en güzelini bulmuşum, niye ondan vazgeçeyim” diyor. Böylece çiftleri yaklaştırıyoruz ve bu yönde feedback’ler alıyoruz. Bana birçok e-mail geliyor. Zaten Amerika’da gösterildiği süre içerisinde de aile terapistlerinin, evlilik terapistlerinin evlilikte kötü giden şeylerden kurtarma amaçlı önerdikleri bir oyunmuş. Burada da herhalde o yolda gidecek.
Ve kapalı gişe oynuyorsunuz…
Evet, beşinci oyun olmasına rağmen kapalı gişe oynuyoruz.
Turne düşünüyor musunuz?
Tabii, şuanda bir Kanada’mız var. Almanya turnemiz var, Türkiye yazın olacak. Arada turnelerde Almanya’ya gidip geleceğiz.
Bu oyun dışarıdan menşeli bir oyun olmasına rağmen, kimi oyunlarda olduğu gibi tercüme kokmuyor.
Evet, bunun için çok uğraştım. Bir aylık bir uyarlama süreci oldu. Zaten oyun bunun imkânını sunuyor. Ezberlenmiş bir tekstle de oynamıyorum. Mağara Adamı interaktif bir oyun, belli limanlar var, oralara sığınıp, çatıyı bozmadan devam ediyoruz. Çatının altında da erkeğin ve kadının her dönemiyle ilgili dört beş tane alternatif hikâyemiz var, birinden başlayıp, birbiri ardına tabi izleyiciden gelen tepkiyle oynuyoruz. O kadar çok örnek var ki…Her gün yaptığımız ve fark etmediğimiz.
Hikâyelerden biraz örnek verebilir misiniz?
Erkekler, erkek erkeğe otururken göz temasından kaçınırken kadınların yan yana oturup mümkünse ten temasıyla , iç içe oturmalarından başlayarak bunu tarihsel süreç içerisinde bir yere konumlandırıyorsanız, seyirci izlediği yerden kendini sobelenmiş gibi izliyor.
Bir de çok hareketli bir oyun, oradan oraya koşuyorsunuz, atlıyorsunuz, zıplıyorsunuz…Açıkçası ben sizi izlerken yoruldum.
Evet, hareketli bir oyun, haftada bir kere oynamama rağmen kilo verdim. İzleyicinin algılarını yormamız gerekiyor ki sıkılmasın. Sahnede dekor yok, sahnede sadece konuşan bir adam var. İzleyici bir süre sonra yorulup dağılabilir, ilgi alanı başka yere kayabilir. Hareketi bilinçli olarak tercih ediyorum. Örneğin ben bu oyun için sigarayı bıraktım. İster istemez provalara başladıktan sonra bünye sigarayı reddetti zaten. Çok fazla bir efor sarf ediyorum.
Peki ya efektler, umulmadık bir anda ses efektleri yapıyorsunuz
İzleyicinin hayal kurmasına yardımcı olabilecek her şeyi denemekten yanayım. Örneğin cinsellikte erkekte tek bir erojen bölge vardır, kadında binlerce, ki sayamazsın bunu. Bunun taş devrinden başlayarak günümüze dek hiç değişmediğini iddia ediyoruz ve hemen akabinde o dönemden, 25 bin yıl önceden bir karakteri oynuyorsun; bir mağara adamını ve bir mağara kadınını. Şimdi komik bir şey oynuyoruz ama biraz da hayal gücünü rahatlatabilmek için izleyicide o döneme dair, en azından aşağı yukarı hayvan ve doğa efektleriyle ambiansı sağlamlaştırmak, habitatı hayal ettirmesini sağlıyoruz. İşte mamut taklidi yapıyoruz. Fil ya da dağ aslanı taklidi yapıyoruz.
Bu sesleri gerçekten canlı performans mı? Yani gerçekten bu sesleri siz mi çıkartıyorsunuz?
Evet, bu sesleri benim çıkardığıma kimse inanmıyor. Hatta babam bile! Ama bu sesleri ben çıkartıyorum.Bunun için bol bol çizgi film izledim. Çalışınca oluyor. Bir hindiyi oynamak bir oyuncu için çok eğlenceli oluyor.
Oyunda bir de ‘Kirli Don Tanrısı’ var…
Evet, ama bunu şimdi burada anlatmayayım, izleyici oyuna gelince görsün.
Bir de yakın bir arkadaşınızı anlattığınız bölüm var. Adı Motor muydu?
Evet, en çok alkış alan bölümlerden biri bu! Buna biz de çok şaşırdık. Gerçek hayatımdan bir parça bu, arkadaşın adı Ahmet, Motor Ahmet deriz biz ona! Hiçbir kız arkadaşım onu sevmez ve görüşmemi istemez. Ben de diyorum ki evet o tam bir ayı ama o hep bir ayı! Onunla yaşadığımız birkaç hikâyeyi anlatıyorum ve “25 bin yıl önce olsaydı motor Ahmet’le bir ormanda yürürken muhtemelen başımıza şu gelir” diye başladığım sahne en çok kahkaha alan sahne oluyor.
Arkadaşınız biliyor mu bunu peki?
Tabi, geldi ve oyunun tam ortasında “Yeteeer!” diye bağırdı! Onun yeter demesi ayrı bir alkış aldı.
Biraz da diğer projelerinizden bahsedersek, son dönemde rol aldığınız iki film aynı anda vizyona girdi; Gölge ve Güneşi Gördüm…
Bunların içinde en çok keyif alarak, en çok haz aldığım iş, Mehmet Güreli’nin Gölge filmi. Mehmet Güreli benim arkadaşım, ağabeyim. Saygıda kesinlikle kusur etmeyeceğim bir yere koyduğum bir insan ama aynı zamanda onunla konuşacağım yakın bir dostum. Onun çektiği bir filmde zaten dönem arkadaşlarım, Kaan, Serkan, Görkem, Memet Ali var. Zaten hep beraber yemek yiyip, gezdiğimiz insanlar. Bunu film çekmekten ziyade güzel bir anı paylaşmak gibi görüyorum. Ömür boyu çocuklarıma anlatacağım hikâyeler biriktirdiğim bir set oldu. İçinde bulunmaktan çok haz duyduğum, keyif aldığım bir ekip, ben zaten onlardan çok şey öğreniyorum. İçinde olmak için mesai harcadığım bir ekip. Böylede bir film çektik, başka da film çekebiliriz. Muhtemelen beraber yaşlanabileceğimiz bir ekip. Böyle kıymetli nisanları bulunca ve yıllar da sağlamasını yapınca o zaman tamam diyorsun.
İleride başka proje var mı?
Bir çok var. Ben yazmaya başladım son bir buçuk yıldır. Mağara Adamı da bunun gelişim sürecinde ortaya çıktı. Sinema senaryoları yazdım, iki tanesi yakında çekilecek. Şuanda hangileri olduğunu söyleyemiyorum. Televizyondan uzak kaldım bu aralar. Bilinçli bir tercih oldu bu. Kınalı Kar ve Aşka Sürgün’ü çektim. Biraz zaman girmesi gerekiyor araya. Ama yakın zamanda televizyondaki projelerde de rol alacağım.

17 Nisan 2009 Cuma

İki kafalı yönetmen: Coen Kardeşler


DERLEYEN: BERFİN VARIŞLI

Kardeş dayanışmasının belki de en çarpıcı örneği onlarınki...Yıllardan beri el ele verip kendi kulvarlarında en iyisini yapıyorlar. Genellikle kapkara kalın çerçeveli gözlükleri tercih ediyorlar. Dediklerine göre oldukça sade ve basit bir hayat yaşıyorlar. Kıvırcık saçları dışında fiziksel olarak birbirlerine çok da benzemeseler de ruhlarının aynı olduğu apaçık ortada. Bu aynılık hali bakışlarına hatta gülümseyişlerine dahi yansımış durumda. Yüzlerinden o alaycı biraz da küçümseyen gülümseyiş eksik olmuyor. Tüm dünyanın pür dikkat izlediği ödül törenlerinde dahi başarılarının haklı hediyesini alırken takındıkları o ‘kimse umrumda değil, hatta bu ödül bile...Ben işimi yapıyorum’ tavrı hep yanlarında. Ancak o kadar başarılılar ki bu küstahlık sınırlarını zorlayan tavır bile gözümüze batmıyor ve onları öyle kabulleniyoruz. Öyle ki fragmanın sonunda pat diye karşımıza çıkan ‘Bir Coen Kardeşler Filmi’ ibaresini görünce akan sular duruyor, konusu ne olursa olsun, oyuncuları kim olursa olsun o film aklımızdaki ‘bir an evvel izlenmesi gereken fimler listesine’ giriveriyor.

Aralarında üç yaş var. Küçük kardeş Joel 29 Kasım 1954, abisi Ethan 21 Eylül 1957 doğumlu. Minesotalı Yahudi bir ailenin iki oğlu Cohen kardeşler. Babaları Edward Coen Minnesota Üniversitesi’nde ekonomi anneleri Rena Coen ise aynı eyaletteki St. Cloud Üniversitesi’nde sanat tarihi profesörü olarak görev yapıyor. Henüz küçük bir çocukken harçlıklarıni biriktirerek aldıkları kamera ile amatörce kısa filmler çeken ikiliden Joel, liseyi bitirir bitirmez bu işin okulunu okumak için New York Üniversitesi Sinema Bölümü’nün yolunu tutmuş. Ethan ise kendi deyimiyle ‘sadece eğlenceli bulduğu için’ Princeton Üniversitesi’nin felsefe bölümünü bitirmiş.
1980’lerin başlarında, Joel, kült filmleriyle ün salmış yönetmen Sam Raimi’nin yanında editör olarak işe başlar. Bu adım iki kardeşin profesyönelliğe ilk adımlarını atışları bakımından önem taşıyor. Zira 1984’te ilk filmleri Kansız/ Blood Simple vizyona giriyor. Blood Simple’ın Joel için ayrı bir önemi de var zira 1993’te hayatını birleştirmek için evet dediği aktris Frances McDormand’la bu filmin setinde tanışmış. Blood Simple’dan üç yıl sonra gösterime giren Nicolas Cage ve Holly Hunter’ın başrollerini paylaştığı Raising Arizona’da da beraber çalışan Coen Kardeşler, ilk başlarda birlikte çalışma fikrini akıllarından bile geçirmediklerini ancak zaman ilerledikçe birbirlerini tamamlayacak daha iyi bir partner bulamadıkları için bu yolda devam ettiklerini vurguluyor.
Coen Kardeşlerin filmlerinin künyesine bakıldığında, istisnasız hepsinde kurgu kısmının karşısında yazan Roderick Jaynes ismi dikat çekiyor. Bu ismi var cismi yok kahraman kim diye sormayın çünkü Roderick Jaynes, Coen Kardeşlerin kullandığı takma bir isimden başka bir şey değil! Öyle ki bu hayali kahraman Fargo ve İhtiyarlara Yer Yok / No Country for Old Man de iki defa Oscar’a aday gösterilmiş!
1990’lı yıllarda sırasıyla Miller Crossing (1990), Altın Palmiye Ödülü’ne layık görülen Barton Fink (1991), beklenen başarıyı yakalayamayan Bir Şirket Komedisi/The Hudsucker Proxy (1994), en iyi özgün senayo ve en iyi yönetmen dallarında akademi ödülünü kazanmasının yanı sıra No Country For Old Man filmi gösterime girinceye kadar en popüler Coen filmi olarak tarihe geçen Fargo (1996) ve 1998’de gösterime giren Big Lebowski ile gündemde kalmayı başardı.
23 yıla 14 film sığdırmayı başaran Coen Kardeşler 2000’li yılların başlarında da hızlarını kesmeden başarılı yapımlara imza atmaya devam ettiler. 2000’e Neredesin Birader?/O Brother Where Art Thou? ile merhaba diyen Coen Kardeşler’in 2003’te gösterime giren ve George Clooney ve Cathrine Zeta-Jones’un başrollerini paylaştığı romantik komedi türündeki Dayanılmaz Zulüm/Intolerable Cruelty adlı filmleri gişede büyük başarı yakaladı. Bu filmin yankıları devam ederken gösterime giren Kadın Avcıları/The Ladykillers (2004) adlı film sinema dünyası için bir sürpriz oldu zira bu kadar kısa içinde Coen Kardeşlerin ikinci bir filmi bitirmeleri beklenmiyordu. İkilinin yakın arkadaşı ve birçok filminde başrol oynamış olan George Clooney, ard arda gelen bu iki yapım için “Tamam farklı bir şey yakalamak istediler ancak artık eski formlarına dönmelerinin zamanı geldi” yorumunu yapmıştı. Clooney’in dediği gibi de oldu; geçtiğimiz yıl beyaz perdeye deyim yerindeyse bomba gibi düşen No Country For Old Man ile eski çizgilerine geri döndü Coen Kardeşler ve bu filmle Akademi Ödülleri’ni toplamakla kalmayıp yıla damgalarını vurmayı da başardılar.
Burn After Reading’e gelince...ABD’de çoktan gösterime giren ancak bizim 29 kasımdan itibaren izleyebileceğimiz Burn After Reading, gerek konusu gerekse başrol oyuncuları nedeniyle oldukça ses getirdi. Bir de Coen Kardeşler imzası olunca film bir anda tüm dünyanın ilgisini çekti. Filmde artık Coen Kardeşler filmlerinde görmeye alışık olduğumuz George Clooney ve Frances McDormand’ın yanı sıra ilk kez bir Coen Kardeşler filminde boy gösteren Brad Pitt, Tilda Swinton ve John Malkovich rol alıyor. “Bu filmi çekerken en zorlandığımız husus bu kadar ünlü ve yoğun oyuncuyu aynı anda bir araya getirmek oldu” diyen Ethan Coen, Burn After Reading fikrinin No Country for Old Man’den çok daha önce geliştiğini ancak bütün oyunculara uygun olan zamanı bir türlü bulamadıklarını belirtiyor. Burn After Reading için tipik bir Amerikan filmi dersek sanırım yanılmayız. Washington DC’de geçen filmde modern Amerikan yaşam tarzının hemen hemen bütün öğelerini görmek mümkün; spor salonu ve spor hocaları, estetik ameliyat, internette flört ve daha neler neler…
Eski bir CIA üst düzey yetkilisi olan Osbourne Cox (John Malkovich) içki probleminin ortaya çıkması sonrasında görevinden istifa eder. Cox’un uzun süredir sorunlar yaşadığı eşi Katie (Tilda Swinton) gizli bir ilişki yaşadığı aşığı Harry Pfarrer (George Clooney) ile bir olup Cox’a ait olan ve içinde ‘çok gizli’ devlet sırlarının bulunduğu bir CD kopyalar. Ve bu CD saf hatta aklı az olarak nitelendirilebilecek bir fitness eğitmeni olan Chad Feldheimer (Brad Pitt)’in eline geçer. Feldheimer kendisi gibi spor salonunda eğitmenlik yapan Linda Litzke’nin (Frances McDormand)çok isteyip de bir türlü gereken parayı bulamadığı için yaptıramadığı estetik ameliyatın ücretini karşılamak için Cox’a şantaj yapar. Ancak Cox bu iki kafadarın sandıklarından daha dişli çıkacaktır. CD’yi Rus Konsolosluğu’na teslim eden Litzke, Rus yetkililerin daha fazla bilgi istemesi üzerine Pfarrer’le birlikte gizlice Cox’un evine girer. Son dakikasına kadar soluksuz izlenecek bu eğlenceli filmin içlerine sindiğini anlatan Ethan Coen, “Senaryodan önce filmimizde rol alacak aktörlerin listesini yaptık ve senaryoyu onların üzerinden yazdık” yorumunu yapıyor. Orta yaşlı insanların orta yaş bunalımlarından kurtulmak için sarfettikleri çabayı anlatmaya çalıştıklarını ifade eden Joel ise, izleyicinin kafasında oluşabilecek soru işaretlerini silmeye çalışırcasına “Biz de orta yaşlı insanlarız ama filmdeki karakterlerin yaşadığı türden sorunlar yaşamıyoruz. İzleyenler yanlış anlamasın” yorumunu yapıyor. Telegraph’a konuşan Brad Pitt senaryoyu çok beğendiğini belirterek “Coen’ler çok iyi yazarlar. Senaryoyu okuduğumda filmde rol almayı kabul ettim” şeklinde konuşuyor.
Kuşkusuz geçtiğimiz yıl Coen Kardeşler için oldukça şanşlı bir yıldı. Bir yandan No Country For Old Man’le dört Oscar kazanan yönetmenlerin Burn After Reading’in gişede yakaladığı başarı nedeniyle yüzleri gülüyor. Coen’lerin sıradaki projesi ise Serious Man. Hemen belirtelim ABD’de gelecek yıl gösterime girmesi planlanan Serious Man 1967’de yaşamış Minnesota’lı Yahudi bir akademisyen aileyi konu alması bakımından Coen Kardeşler’in bir otobiyografisi özelliğini taşıyacağı söyleniyor. Ancak Kardeşler filmin yalnızca konseptinin doğup büyüdükleri çevreyle benzerlik taşıdığını, kendi hayatlarıyla uzaktan yakından alakalı olmadığı konusunda ısrar ediyor. Kim halkı? Hep birlikte izleyip göreceğiz.

Cristine Rodero Söyleşisi


Bir Magnum Sanatçısı


Milli Reasürans Sanat Galerisi Cervantes Enstitüsü’nün işbirliğiyle “Kuşaklararası Geçiş” adında bir fotoğraf sergisi düzenledi. 4-27 Şubat tarihleri arasında açık olacak sergide, dünyanın dört bir yanından fotoğrafçıların eserleri meraklılarıyla buluşuyor. Sergiye katılan sanatçılardan Magnum fotoğrafçısı Cristina Garcia Rodero ile konuştuk

Öncelikle Türkiye’ye hoş geldiniz…Bu ilk gelişiniz mi?
Hayır, Türkiye’ye ilk ziyaretimi 1972 yılında gerçekleştirdim. Bu ikinci gelişim.
Yine İstanbul’a mı gelmiştiniz?
Evet, Complutense Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi mezunları olarak İstanbul’a bir gezi düzenlemiştik. Bu vesileyle güzel ülkenizi görme şansım olmuştu.
Peki, o ziyaretinizde hiç fotoğraf çektiniz mi?
O zamanlar oldukça amatördüm birkaç tane de olsa fotoğrafım var tabii. Ahşap evlerle dolu bir mahalleyi gezdiğimi hatırlıyorum. İspanya’dan çok farklı bir yerdi bu nedenle çok etkilenmiştim. O daracık sokakla ilgili ilginç bir anım var. Bir kadın evinin camından sarkmış aşağı bakıyordu. Çok çok güzel bir kadındı. Onun fotoğrafını çekmek istediğimde geri kaçıyordu. Onun haricindeki mahallenin diğer hanımları ise saçlarını tarayıp, fotoğraflarını çekmem için birbirleriyle yarışıyordu. Ancak benim isteğim o kadının fotoğrafını çekmekti. Sonunda kadını ikna ettim ve fotoğrafını çektim. Çok neşeli bir andı.
Siz dünyanın en önemli fotoğraf ajanslarından Magnum’a üye olan bir fotoğrafçısınız. Bildiğim kadarıyla oldukça zor aşamalardan geçtikten sonra bu kuruma başvurular kabul ediliyor ve hali hazırda Magnum üyesi bir Türk fotoğrafçı yok. Örneğin Magnum serüveniniz nasıl başladı?
Benim için Magnum üyesi olmak bilgelerle çevrili olmak anlamına geliyor. Aynı zamanda biliyorum ki ben ölünce, 50 yıl sonra dahi çalışmalarım kaybolmayacak, yaşayacak ve güvendiğim insanların ellerinde sergilenecek. Bir fotoğrafçı arkadaşımın teşvikiyle Magnum’a başvurdum. Kendimi bir basın fotoğrafçısı olarak görmediğim için ilk başlarda çok da ümitli değildim. İlk elemeleri geçtim. 2007 yılında adaylığım kabul edildi. Önümüzdeki mayıs ayında da son aşamayı vereceğim. Magnum’dan biraz bahsedecek olursak çünkü insanlar Magnum’u pek fazla tanımıyor. Magnum dünyanın dört bir yanından üyeleri olan bir fotoğraf ajansı. İki senede bir Magnum üyeleri ve adayları bir araya gelerek toplantılar düzenliyoruz. Bu toplantılarda daha çok fotoğrafçılıkla ilgili konuşuyoruz, öne çıkan yeni teknikleri ve metotları tartışıp bilgi paylaşımı yapıyoruz. Bu yılki toplantı Londra’da yapıldı. Bundan sonraki toplantı da ABD’de yapılacak.
Haiti’den Endonezya’ya, Macaristan’dan Meksika’ya dünyanın dört bir yanını gezmiş bir fotoğrafçısınız. Bundan sonraki durak neresi olacak?
Bu soruya şimdilik net bir cevap veremiyorum. Unu da söyleyeyim, daha gitmediğim bir çok ülke var. Örneğin İran bunların başında geliyor. Asya ve Afrika da görmek istediğim ülkelerdir. Ancak şu da bir gerçek ki yaşlanıyorum ve elimi çabuk tutmam lazım. Çok fazla vaktim kalmadı malesef. Şmdi patlama noktasındayım. Bu yüden değneğe düşmeden çekebildiğim kadar çok fotoğraf çekmek ve gezebildiğim kadar yer gezmek istiyorum.
Tam tersine oldukça enerjik ve genç görünüyorsunuz...
Teşekkür ederim. O zaman şöyle diyelim, bedenen yaşlıyım evet ancak ruhen çok gencim.
Fotoğraf çekerken olmazsa olmazlarınız var mı?
Bir kere fotoğrafını çektiğim kişiye ya da nesleye yakın olmalıyım. Onun sesini, nefesini ve kokusunu duymalıyım. Benim bir sözüm var, eğer kötü bir fotoğraf çektiysen bunun nedeni objene yeterince yaklaşmamış olmandır. Bu gerçekliği yakalamak için şarttır.
Gerçekliği yakalamak adına hiç tehlike yaşadınız mı?
Bunu en son yaptığım çalışmada yaşadım. Endonezya’da bir doğa tanrıçası için yapılan bir ritüel vardır. Bu ritüelde insanlar kendi etraflarında hızla dönerek transa giriyorlar. Daha gerçekçi fotoğraf çekebilmek ve o anı yaşamak için dönen insanlara çok yaklaştım ve trans halinde delice dönen insanların tekmeleri vücuduma isabet etti.
1974’ten bu yana dünyayı geziyorsunuz. Eminim zihninizde o gezilerden kalan binlerce anı vardır. Bunlardan birini bizimle paylaşır mısınız?
Tabii, hâlâ dün gibi hatırladığım binlerce an var aklımda. Genellikle insanların yaşadıkları acı ve üzüntüleri hatırlarım hep. Tabi bunun yanı sıra, insanların mutluluk anları da hep aklımda kalır. Mesela, Hindistan’daki Holi Şenliği bunlardan biri. Hindistanlılar Holi şenlikleriyle baharın gelişini kutlarlar. Milyonlarca insandan bahsediyorum. O şenlikte doğayı ve aşkı çok derinden hissedebiliyorsunuz. Şenlikte bir renk cümbüşü yaşanıyor adeta. Sarının, morun, yeşilin fuşyanın her tonu bir duygusal patlama gibi gözler önüne seriliyor. Yaşam patlaması gibi bir duyguya kapılıyorsunuz o şenliklerde. Kadınların erkeklerin gömleklerini yırttığı, dansların edildiği, insanların birbirinin üstüne kovalarca su boşalttığı anlar bu anlar. Bu festival kadın ve erkeğin temas edebileceği, buna uygun bir festival de aynı zamanda. Holi Şenliklerini bu nedenle hiç unutamam.
Hindistan’ın yanı sıra, Kosova’yı da hiç unutamıyorum. İnsanların acıları, oluşturulan adeta yaratılan nefret çok etkiliyor insanı.
Sizin bir de kitabınız var. Adı Saklı İspanya. Bu kitapta o tarihe kadar ürettiğiniz eserlerinizi sanatseverlerle buluşturdunuz…
Bu eser beni muhabir ve fotoğrafçı olarak tanımlayan bir eserdir. Resim eğitimimi yeni tamamladığım 1972 yılında bu çalışmaya başladım. Amacım İspanya’nın bilinmeyenlerini ortaya çıkarmaktı. Ancak farklı etnik ve dinî toplulukların festivallerine katıldıktan sonra sadece bu festivalleri konu almanın daha iyi bir fikir olduğuna karar verdim. İspanyada her yıl yüzlerce festival yapılıyor.
Yüzlerce festival mi?
Evet, her şehirde yılda dört festival yapıldığını düşünürsek çok da abartmış sayılmam. Ancak, bu festivaller malesef ne yurt dışında ne de yurt içinde tanınıyor. Bunun nedenini anlamıyorum. Benim fotoğraf çekmeye başladığım dönemde, 1970’lerin başlarını kastediyorum, hükümet İspanya’ya farklı bir imaj vermek istemişti ve turist çekecek festivaller desteklenmeye başlandı.
Sen Fermin festivali gibi festivaller mi mesela?
Aynen öyle. Oysa ki Sen Fermin’in yanı sıra bizim yüzlerce festivalimiz var ve bu festivaller 500 yıllık bir geleneğe dayanıyor. Ancak hükümet bunları öne çıkarmak istemedi.
Neden? Biraz daha açar mısınız?
O yıllardaki devlet geleneğine aykırıydı bu törenler. Hükümet daha yumuşak ve tekil bir İspanya istiyorudu. En azından dışa böyle görünmeyi tercih ediyorlardı. Bu farklılıklar bir anlamda göz ardı edildi.
1975 yılında ölen diktatör Franco’nun izleri diyebilir miyiz bu duruma?
Evet aynen öyle!
O dönemlerde bir anlamda özgürlüğünüz kısıtlandı ozaman...
Benim yaptığımı yapmak için deli olmak lazım! İki vidası eksik bir fotoğrafçıyım ben! Şaka bir yana akıntıya karşı kürek çekmeyi seviyorum ve bunu da yaptım. Benimülkem zor zamanlardan geçti. Diktatörlüğün sanata getirdiği felaketlerden birincisi; İspanya dış dünya ile ilişkisini kesti. Bu ekonomimize büyük sekte vurdu. Savaş döneminden yeni çıkmıştık. Yeniden yapılanmak için paraya ihtiyaç vardı ancak bize yardım edecek kimse yoktu. Bunun dışında ülke çapında birçok aydın rejimin baskılarına dayanamayıp ülkeyi terk etmek zorunda kaldı.
Peki, hiç sansürlendiğiniz oldu mu?
Bir keresinde kendi sanürümü kendim yaptım.
Nasıl yani?
Çok modern bir dergide bazı fotoğraflarım yayınlanmak istenmedi ve geri çevrildi. Dergini adını vermekte birsakına yok; adı Nueva Lente idi ve 1970’lerde çıkan bir dergiydi... Geri çevirilme gerekçesi olarak bana fotoğraflarınızda çıplaklığı “aşırı bir biçimde” kullanmışsınız denildi. Ben de çok sinirlendim. Eve geldim. Fotoğraflarım üzeride bir gece boyunca çalışarak kendi sansürümü kendim yaptım.Hani o bilinen basit siyah şeritlerden bahsediyorum. Ancak sansürlü fotoğrafları dergiye göndermek yerine arşivime koydum. Tabii ki bir daha da o dergiyle çalışmadım!
Türk fotoğraf sanatçıları hakkında bilginiz var mı?
Ara Güler’i tanıyorum. Kişisel olarak da tanışmışlığım var. İnanılmaz işler yapıyor. Onun dışında ne yazık ki çok fazla bir fikrim yok. Keşke Cervantes Enstitüsü’nün katkılarıyla gerçekleştirilen bu sergi gibi, İstanbul’a bir tur düzenlense ve böylece türk fotoğrafı da bu ayede tanınmış olsa. Türkiye’ye her yıl yüzbinlerced turiat geliyor ancak yurt dışında Türk fotoğrafıyla ilgili kimse pek fazla bir şey bilmiyor. Kültürünüzü daha çok tanıtmanız lazım. İspanyolca’da bir deyim var; Dağ Muhammed’e gitmiyorsa Muhammed dağa gelir. Aslına bakarsanız önünüzde çok büyük bir fırsat var. İstanbul Avrupa Kültür başkenti seçildi ve gelecek sene bu fırsatı çok iyi değerlendirmelisiniz.

Montmarte'ın anartistleri: Bohemler



BERFİN VARIŞLI
“Sanat ne kadar soylu, büyük, basit ve güzelse sanatçı o kadar küçük, küçümsenen, reddedilendir ” diye başlıyor Dan Franck’ın son romanı Bohemler. Paris’i anlatıyor kitap, daha doğrusu MontMarte’ı ve tabi MontMarte’ın değişmez sakinleri bohemlerini… Paris’in içinde olmasına rağmen Paris’ten ayrıdır MontMarte, tıpkı yavrusunu kucaklayan bir ana gibi yukarıdan, en tepeden kucaklar Paris’i. Bembeyaz zarif kilisesi Sacre-Couer ile bir bütündür MontMarte, kilise tarafından kutsanmışçasına tepeden ve biraz da kibirli bakar dünyaya…
Dan Franck bohemleri MontMarte tepesinin anartistleri olarak tasvir ediyor. Anarşist ve artist kelimelerinin birleşimi olan bu kelime belki de bohemleri en iyi ifade eden kelimedir zira bohemler toplum düzenine zıt yaşarlar. Hepimizin başını ağrıtan gündelik işlerle uğraşmazlar. İşte bu yüzden çoğu zaman toplumdan dışlanırlar.
Marjinaldirler, toplumdan soyut yaşarlar ama yapıtlarıyla topluma ışık tutarlar. Eserleri en şaşaalı, milyon dolarların zikredildiği açık artırmalarda alıcı bulsa da, ya da kristal bardak, gümüş çatal bıçaklarla servis yapılan pahalı avizelerle süslü salonlarda tartışılsa da onlar böyle bir yaşamdan uzaktırlar. Kimi zaman derme çatma bir kulübede, kimi zaman Seine nehrinin kıyısında kimi zaman da bir barda sabahlarlar. Toplum bir yandan onları dışlarken bir yandan da yapıtlarını alkışlar. Onlar ise bütün bu ikiyüzlülükten uzak kendi bildikleri gibi yaşamaya devam ederler. Tevazu olmazsa olmazlarıdır.
Onlar şairdir, ressamdır, yazardır. Kimseye bir şeyleri beğendirmek değildir amaçları. Onlar sanat üretir, Franck’ın dediği gibi “sanatçı her şeyden önce sanat yapıtı üreten” değil midir? Picasso’nun mavi iş tulumlarından, Modigliani’nin başı boş yaşamından ya da Breton ve Aragon’un ortada bir neden yokken çıkardıkları bitmek tükenmek bilmeyen kavgalarından kime ne?
MONTMARTE, MONTPARNASSE VE SAVAŞ
Dan Franck’ın Bohemler’i “Monmarte’ın Makisi” adlı bölümle başlıyor. Bu bölümle Franck önce Montmarte’ı tanıtıyor okuyucuya. Montmarte ve Montparnesse tepeciklerinin birbirlerine nasıl nazire yaparcasına karşılıklı süzüldüklerinden bahsediyor. Sonra söz Seine ırmağına geliyor, “Modern sanatın bütün tarihinin Seine ırmağına akışı”nı tasvir ediyor. Küçücük bir köy olan Montmarte’ın sanata kattıklarını anlatıyor, katacakları hakkında da ipucu veriyor. Daha sonra Montparnasse giriyor tabloya. “Orada ressamdan çok edebiyatçı yaşardı” diyor Franck ve başlıyor anlatmaya. Seine’in öbür kıyısında kalan Montparnasse’ın 20. yüzyılın başlarında ahırların, ineklerin, keçilerin krallığı olduğunu, daha sonra peşi sıra açılan sanat akademilerinin Montparnasse’ın havasını bir anda değiştirdiğinden söz ediyor. Daha sonra konu bir anda Gustave Eiffel imzasını taşıyan La Ruche’e geliyor Çiçekler Yolu, Aşk Yolu ve Üç Silahşörler Yolu’nu da peşine takarak.
Franck’ın rehberliğinde Montmarte ve Montparnasse’ta yaptığınız huzurlu gezinti, Birinci Dünya Savaşı’nın patlak vermesiyle sekteye uğruyor; 28 temmuzda Avusturya-Macaristan Sırbistan’a savaş açtıktan sonra tüm dünyayı kasıp kavuran savaş sonrasında 1 ağustos günü Fransa’da seferberlik ilan edilmiş ve bu bozulan bu politik atmosfer herkesi olduğu kadar bohemleri de derinlemesine etkilemişti. Eskiden insanın içini ısıtan müzik nağmeleri yükselen cafeler ve barlardan artık savaş çığlıkları yükselir olmuş, gelecekte kazanılacak olan zafer şimdiden kutlanılmaya başlanmıştı. Dönem Alman karşıtlığı dönemiydi. Sokaklarda “Berlin’e!” naraları yankılanıyordu ve bu durum Montmarte’ın bohem ruhuna hiç uymuyordu. Savaş montmarte anartistlerinin yapıtlarına da yansımıştı. Apollinaire Öldüren Şair’de Picasso’nun ağır toplar gizlediğini yazıyordu, ve bu ağır toplar Picasso’nun eline hiç yakışmıyordu…
MONTMARTE’TA BİR GEZİNTİ
Kitabı okurken sabahın erken saatlerinden itibaren Montmarte’ın hemen hemen her köşesinde kurulu tezgâhlarda, dumanı üstünde sıcacık leziz krepler geliyor akıllara. Ya da gün batmadan başlanan enfes Fransız şarapları eşliğinde yapılan sohbetler…İşte Dan Franck da Bohemler kitabında Montmarte’ın büyülü atmosferini, Montmarte’ın ev sahiplerini anlatarak okuyucularının gözler önüne seriyor. Kimine göre bir sefalet kimine göre kendilerine has bir lüks içinde yaşayan bohemlerin hayatlarını en ince ayrıntısına kadar anlatıyor bize Franck. Kimler yok ki kitapta? Picasso’dan Matisse’ye; Apollinaire’den Max Jacob’a, Tristan Tzara’dan Kiki’ye, Braque’tan Breton’a, Diego Rivera’dan Utrillo’ya, Modigliani’den Man Ray’e, sanata yön vermiş nice bohemin aşkları, dostlukları kimi zaman da kıskançlıkları kısacası hayatlarından kesitlerle bezeli bir kitap Dan Franck’ın Bohemler’i. Öyleyse Paris’i Paris yapan her şey bu kitapta dersek sanırız mübalağa yapmış olmayız.
İsmail Yerguz’un dolaysız anlatımıyla Türkçe’ye çevrilen kitap Sel Yayıncılık tarafından Türkiye’deki okurlara ulaştırıldı. Tanıtım yazısında da değinildiği gibi Bohemler, modern sanatın doğum sürecini merak edenlerin ve bu süreci edebiyat tadında okumak isteyenlerin başucu kitabı olmaya aday bir kitap.

Akira Kurosawa: İmparator



Derleyen: Berfin Varışlı
Onun setinde her şey mükemmel olmalıydı. Gerçeğine en yakın görüntüyü yakalayabilmek için en az üç kamera ve ülkenin en deneyimli deyim yerindeyse işinin piri kameramanları görev almalı, oyuncular yeteneklerinin son damlasına kadar kullanıp hep ‘en iyi’yi başarmalıydı. Neden mi? Çünkü İmparator böyle istiyordu. Yaptığı her işin hakkını vermek istiyordu ve amacına ulaşmak için de her yolu mubah sayıyordu; dişe diş kana kan…Zaten İmparator lakabı da mükemmeliyetçiliğinden ileri gelmiyor muydu?
Fırça darbeleriyle film yapan Akira Kurosawa…Doğup büyüdüğü Japonya’da hak ettiği yere bir türlü gelememiş, tüm dünyanın ayakta alkışladığı dahi yönetmen ve ressam. Japonlar kıymetini bilemedi ancak o bir gecede Japon sinemasını tüm dünyaya tanıtmayı bildi. 1951 yılıydı, Raşomon/Rashomon Hollywood başta olmak üzere Batı’nın sinema otoritelerinin dikkatini çekmeyi başardı. Aynı yıl Raşomon Venedik Film Festivali’nde Altın Ayı ödülüne layık görülecekti. Raşomon onun için bir dönüm noktasıydı. Artık sinema adına attığı her adım Batı’daki sinema otoriteleri tarafından dikkatle takip ediliyor, ve kimi zaman filmleri Batılı meslektaşlarına ilham kaynağı oluyordu. Kimi meslektaşları da filmlerinde barındırdığı Batı’ya ait öğeler, özellikler oyuncularından beklediği oyunculuk stili nedeniyle sert eleştirilere maruz kalıyordu. Ancak o bu eleştirilere kulak asmadan yoluna devam ediyor, ‘en iyisini’ ortaya çıkarma amacından taviz vermiyordu. Peş peşe gösterime giren Yedi Samuray/ Seven Samuray (1954), Yaşamak/Ikiru (1952) ve Koruyucu/Yojimbo (1961) filmleri ABD’li meslektaşları tarafından aslına sadık kalınarak yeniden yorumlanıyordu. 1960’da John Sturges Yedi Samuray’ı kendi yorumuyla tekrar yorumlamış ve Yedi Silahşörler/Magnificent Seven’i ortaya çıkarmıştı. 1964’te de Martin Ritt Raşomon’u kendi yorumuyla harmanlayıp Öfke/Outrage’ye hayat vermiş, Sergio Leone da Koruyucu’yu temel alarak Bir Avuç Dolar İçin/A Fistful of Dollars’i beyazperdeye taşımıştı. Koruyucu 1996’da da Walter Hill imzasıyla Son Adam/Last Man Standing olarak üçüncü kez karşımıza çıkacaktı.
O ise dünya klasiklerinden esinlendiğini gizlemiyor, göğsünü gere gere çocukluğundan beri aşığı olduğu Dostoyevski, Shakespeare ve Maxim Gorki’ nin yapıtlarına ilham kaynağı olduğunu her seferinde açıklıyordu. Örneğin Kanlı Taht/Throne of Blood (1957) Macbeth’i, Ran (1985) ise Kral Lear’ı temel alırken, 1960’da gösterime giren Kötüler İyi Uyur/ The Bad Sleep Well Hamlet’le paralellik gösteriyordu.
[
Marjinal sinema tekniğiyle hep farklıydı Kurosawa. Filmindeki sahneler onun için bir tablodan farksızdı. Tıpkı bir tabloyu seyreder gibi oyuncularını belli bir mesafeden izler, yönetir; kameraları da alışılmışın çok uzağına yerleştirirdi. Böylece oyuncuların gerçeğe daha yakın bir performans kaydedeceklerine inanırdı. Aklında yer eden sahnelerin eskizlerini çizmekten de geri durmazdı Kurosawa.
Sahneleri tek seferde çekmeyi tercih ederdi. Defalarca tekrarlanan sahnelerin gerçekliğini kaybettiğinden yakınırdı hep. Oyuncularının da bu konuda özenli olmasını beklerdi. Onun için film çekmek bir ibadetti ve o kostümünden ışığına kadar filmin her detayı üzerine kafa yorar, ter döker ve sonunda film bitip izleyiciyle buluşunca rahata ererdi. Bundan yıllar önce Japon filmleri üzerine sayısız kitap yazan Donald Richie ile yaptığı bir mülakatta, Richie’ye “Sanırım bütün filmlerimin ortak bir içeriği var. Bir film yapmadan önce oturup düşünüyorum; ‘neden insanlar beraberken daha mutlu olamıyorlar?’ diye...İşte bütün filmlerimin içeriği oluşturan soru bu...”
Filmin kusursuz olması konusunda ne kadar sertse, oynucularına karşı tavırları da bir o kadar yumuşaktı. Yıllardır asistanlığını yapan Shiro Miroya, Kurosawa’nın hayata gözlerini yumduğu yıl olan 1998’de New York Times’a büyük ustayla ilgili verdiği bir mülakatta, “Gerçekten çok ilginçti. ‘Yağmuru istediğim gibi yağdıramadınız’ diye bağıran adam oyuncularına gelince o kadar kibardı ki, inanılır gibi değil…” Hal böyle olunca oyuncuları da Kurosawa’ya gün geçtikçe daha büyük saygı duyuyor, sadakatleri gün geçtikçe artıyordu. Kuşkusuz Kurosawa’nın en sadık oyuncusu Toshiro Mifune’dü. 1948-1965 yılları arasında çektiği 17 filmde rol alan Mifune 1965’te gösterime giren Red Beard filminde Kurosawa’yı yalnız bırakmış ve ikilinin arasına kara kedi girmişti. O tarihten sonra Mifune bir daha Kurosawa işmzalı hiçbir filmde boy göstermemişti. Kurosawa da 1965’ten sonra deyim yerindeyse sinemaya küsmüş, önündeki 28 yıl boyunca sadece altı film yaparak hayranlarını bir bakıma hayal kırıklığına uğratmıştı. Yine de kariyerinin en iyi filmleri arasında gösterilen Ran (1985) ve Kagemusha (1980) bu yıllarda izleyiciyle buluşmuştu. Usta’nın son iki filmi Ağustosta Rapsodi/ Rhapsody in August (1990) ve Madadayo (1993) her ne kadar eski filmleri kadar ilgi görmese de Kurosawa’nın Hollywood yönetmenleri üzerindeki etkisi devam etmekteydi. Kurosawa 1998’de hayata gözlerini yumduğunda Amerikan film endüstrisi tarafından en çok taklit edilen yönetmen olarak tarihe geçti.
Kurosawa’dan yönetmenlikle ilgili kısa notlar
(Kurbağa Yağı Satıcısı kitabından)
Sinemaya özgü bir güzellik vardır. Bu güzellik ancak bir filmle ifade edilebilir ve iyi bir film çalışmasında bu güzelliği hissedersiniz.
......
Bir yönetmenin görevleri, oyuncuların yönlendirilmesi, kamera, seslendirme, dekor, müzik montaj ve dublaj aşamalarının tamamını kapsar. Sonunda bütün bu fonksiyonlar yönetmenin elinde toplanır.
.......
Ben provalara oyuncuların soyunma odalarında başlarım. Önce replikler, sonra yavaş yavaş hareketlere geçerim, fakat bu provaları başından itibaren kostümlü ve makyajlı yaparım. Daha sonra her şeyi sette tekrar ettiririm.
…….
Bir oyuncunun yapabileceği en kötü şey, biryerlerde kameranın olduğunu bilmesidir. Çoğu zaman oyuncu “Motor” sesini duyunca gerginleşir ve doğal hareket etme yeteneğini büyük ölçüde kaybeder. Oyuncunun bilinçaltındaki bu gerilim, dışarıdan bakınca hemen fark edilir. Onun için daima karşınızda oynayan insanla konuşun derim.
……..
Ben çoğu zaman bir sahnenin çekiminde birden fazla kamera kullanırım. Bu alışkanlığım Yedi Samuray filminin çekimi sırasında başlamıştı. Çünkü eşkiyaların bardaktan boşanırcasına bir yağmur altında köye saldırdıkları sırada, sahnede neler olacağını anlamak olası değildi. Geleneksel yöntemlere göre tek kamerayla çekmeye kalksaydım, aynı hareketin bir daha olup olamayacağını garanti edemezdim.
Bir film yönetmeye başladığım andan itibaren sadece müziği değil, aynı zamanda ses efektlerini de düşünmeye başlarım. Çekimlere başlamadan önce nerede nasıl bir müzik ya da ses efekti istediğimi planlarım.
……..
Bana sorarsanız, renkli fimlerdeki ışık, siyah beyaz filmlerdeki gibi olmalı. Renkler o kadar canlı olmasa da, gölgelerin ortaya çıkması ayrı bir güzellik verecektir.

Soul Sendikası eylemlerine devam ediyor


BERFİN VARIŞLI
Yıl 2002, Belçika’nın devlet televizyonu VRT’de muhabirlik yapan Dirk Vermeiren “aşığı olduğum şehir” dediği İstanbul’da Türkçe öğrenmek için bir dil okuluna kayıt yaptırırken, doldurduğu kayıt formlarının hayatını değiştireceğini, iki aylık bir dil okulunda Türkçe öğrenmek için geldiği İstanbul’da Afrikan-Amerikan müziğinin gelişimi için gerçekleştirdiği çalışmalarında bir anlamda yoldaşı olan Amerikalı Ansel Mullins’le tanışıp, Türklere soul müziği sevdirmek için çaba harcayacağını kuşkusuz düşünmemişti.
Programcılarının ücret almadan gerçekleştirdikleri yayınları dinleyenlerle buluşturan Açık Radyo’da 3 mayıstan beri cumartesi geceleri “Soul Sendikası” program yapan ikili, kısa sürede beklediklerinden daha büyük ilgi görmüş ve Türkçe yaptıkları yayınları Ankara’da Radyo ODTÜ ve İzmir’de 9 Eylül Üniversitesi’nin yayın yaptığı Radyo 9 Eylül’de yayınlanmaya başlamış. Bu ilginç ikilinin tek bir amacı var, Türkiye’de Afrikan-Amerikan müziğini sevdirmek.
Programın ismi “Soul Sendikası” olunca akla gelen ilk soru “Bu programda hani az da olsa siyasi bir şeyler işleniyor mu” oluyor ama Dirk’ün cevabı kesin ve net: “Hayır biz politikayla ilgilenmiyoruz. Aksine politikayı sıkıcı buluyoruz. Biz iyi müzik yapmak istiyoruz. Yapmak istediğimiz bir başka şey de Soul müziğini seven insanları bir araya getirmek. Sendika kelimesini bu nedenle seçtik.”
BELÇİKALI DİRK VE AMERİKALI ANSEL *
Belçika’nın ikinci büyük kenti olan Antwrep’te hayatını sürdürdüğü mahalledeki Türkler ve onların yaşayış tarzları, örf ve adetleri hatta yemekleri, Dirk’ün Türk kültürüyle ilgilenmesine neden olmuş. “1990’larda Belçika’da gittikçe güçlenen milliyetçilik akımı gün geçtikçe canımı sıkmaya başlamıştı. Göçmenlere ikinci sınıf muamele yapılıyordu ve bu göçmenler arasında Türkler de vardı” diyen Dirk, yabancılarla beraber yaşamanın kendisine çok şey kattığını belirtiyor. Hayatını kazandığı mesleği gazeteciliği kullanarak göçmenlerin sorunları üzerine gitmek isteyen Dirk Vermeiren, gazetesini ulaştırmak istediği komşularının çoğunun onlar için çıkardığı gazeteye rağbet etmediklerini fark etmiş. Biraz sorup soruşturduktan sonra da dünyanın dört bir yanından gelen komşularının Flemenkçe’ye hakim olmadıkları için gazetede yazanları anlamadıklarını öğrenmiş ve dolayısıyla da Dirk’ün kapı kapı dolaşarak bedava dağıttığı gazeteye rağbet etmemelerinin nedenini anlamış. Bu gazete asıl amacına ulaşamamış olsa da onu göçmen komşularına yakınlaştırmaya yetmiş.
Daha çok Türk komşularından etkilendiğini ifade eden Dirk bir gün bir komşusunun “Sen artık bizden oldun ama bir tek dilimizi öğrenmen lazım. Türkiye’de iki ayda Türkçe öğrenirsin” demesi üzerine atmamış uçağa ve İstanbul’un yolunu tutmuş. “Önce Türklere âşık oldum daha sonra da İstanbul’a” diyen Dirk, kısa sürede adapte olduğu İstanbul’a gün geçtikçe tutkuyla bağlanmış.
New Orleans’lı Ansel ise ailesi ve okulu arasında devam eden hayatının tek düzeliğinden sıkılıp, yaşamını tümden değiştirecek bir karar vermek istemiş. O sıralar Ortadoğu kültürüne merak saldığını anlatan Ansel, Türk kültürü ile ilgili kitaplar okuduğunu ve okudukça da İstanbul ve Türklere karşı merakının gittikçe arttığını belirtiyor ve bir gün turist olarak geldiği İstanbul’a arkadaşı Dirk gibi âşık olduğunu ve burada altı yılını geçirdiğini anlatıyor. Katıldıkları Türkçe derslerinin yanı sıra beraber vakit de geçiren Dirk ve Ansel, bir süre sonra ortak tutkularının sadece İstanbul olmadığını anlarlar. Soul müziğinin bir tür hayat felsefesi olduğunu anlatan ikili ilk başlarda birbirlerinden cd alışverişi yaptıklarını, sonra da büyüyen arşivlerini daha geniş kitlelere ulaştırmak istediklerini söylüyor.
“Ben eskide yaşayan bir adamım, eski plakları dinlemekten zevk alıyorum” diyen Dirk, birlikte radyo programı yapma fikrinin kendiliğinden oluştuğunu, Belçika’da da bir süre radyo programcılığı yaptığı için deneyiminin ona büyük kolaylık sağladığını anlatırken, radyoculuk konusunda hiç deneyimi olmayan Ansel’in doğuştan yetenekli bir insan olduğunu ve kısa sürede ‘işin inceliklerini kaptığını’ anlatıyor.
“YAYINDAN BİR KÂRIMIZ YOK” *
Zamanlarının büyük bir kısmını yayınladıkları programa ayıran Dirk ve Ansel, radyoculuktan para kazanamamaktan yakınmıyor aksine çalıştıkları radyonun bu kuralının onlar için tercih sebebi olduğunu anlatıyorlar. “Normalde bir radyo programcısının para kazanması ve yayınlarını devam ettirebilmesi için reklam bulması gerekiyor. Bu da çok stres verici bir şey. Biz para almadan bu işi yaptığımız için rahat ve huzurlu bir şekilde ve tabi zevkle işimize devam ediyoruz” diyor. İyi güzel de hayatlarını nasıl kazandıklarını sorduğumuzda ise Dirk, VRT’nin İstanbul temsilciliği görevinden her ay sabir bir geliri olduğunu, Ansel ise tadilat işleriyle ilgili bir şirkette çalıştığını ve ailesinin de ona destek olduğunu anlatıyor. Yaptıkları işin onlara manevi haz verdiği konusunda hemfikir olan Dirk ve Ansel, daha önce hiç bilmedikleri ancak tanıdıktan sonra da kopamadıkları bir ülkede hem de o ülke insanlarının konuştuğu dilde yayın yapmanın tarif edilemez bir duygu olduğunu ve hele ki hayatlarının bir parçası olan soul müzik sevgisini yaymak için gönüllü çalışmanın kendilerini mutlu ettiklerini belirtiyor. Radyo programlarının yanı sıra arkadaşlarının verdiği partilerde DJ’lik de yaptıklarını anlatan Ansel, Ankara ve İstanbul’da bir çok hayır işine de imza attıklarını belirtiyor. Son olarak toplum gönüllüsü bir arkadaşının girişimiyle İstanbul’da yaşayan ve hastalığı nedeniyle yardıma muhtaç olan bir Afrikalı mültecinin hastane masraflarını karşılamak için özel bir parti verdiklerini belirten Ansel, bu gibi organizasyonlarda bulunmaktan mutlu olduğunu ifade etti.
SÖZLERİN ÖNEMİ YOK ÖNEMLİ OLAN MELODİ *
Söz konusu müzik olunca sözler ikinci planda kalıyor. Müziğin evrenselliği de işte burada. “Örneğin tek kelimesini bile anlamadığım Çince bir şarkı da ilgimi çekebilir. Önemli olan melodinin kulağıma hoş gelmesi” diyen Dirk, müziğin bir duygu işi olduğunu, dinleyenleri başka âlemlere sürükleyen melodilerin bir sihri olduğundan bahsediyor. Soul müziğin daha çok aşk sözcükleriyle süslü bir müzik olduğunu hatırlatan Ansel, soul müziğin tıpkı pop müzik gibi ortalama insanların müziği olduğunu, toplumun “creme de la creme” tabakasının bu tür müzikle ilgilenmediğini hatırlatarak kimi zaman şarkılarda toplumsal konulardan tutun da siyasete kadar birçok konunun işlendiğini anlatıyor. “Soul müzik oldukça basit ve akılda kalan bir müzik türüdür, tıpkı pop müzik gibi. Soul’ gönül vermek için üst düzey bir müzik bilgisine sahip olmanız gerekmiyor. Belki de soul’u çekici yapan yanı da bu!”
“KLASİK MÜZİK SIKICI, HALK MÜZİĞİ İLGİNÇ” *
Dirk ve Ansel’in Türk müziği ile ilgili sorularımıza verdiği cevaplar da hayli ilginç…Klasik Türk müziğini sıkıcı bulan ikili tam bir Türk halk müziği tutkunu olduklarını anlattılar bize. Vakit bulduklarında Taksim’deki türkü barlara gidip, orada hoşça vakit geçirdiklerini anlatan Ansel, fasıl restoranlarında insanların hep bir ağızdan aynı şarkıyı söylemesinin oldukça ilginç ve müzik adına bir başarı olduğunu belirtiyor. Dirk de onu doğrularcasına “Örneğin Belçika’da böyle bir şeye rastlayamazsınız. Aslında dünyanın çoğu yerinde böyle bir şey yoktur. Bildiğim kadarıyla bir tek İrlanda publarında insanlar hep bir ağızdan şarkı söyleyerek eğleniyor. Bu müthiş bir şey. Bu geleneğinize bayılıyorum!” yorumunu yapıyor.

Gittikçe daha fazla insanın dikkatini çektikleri için mutlu olduklarını söyleyen Ansel, hayranlarıyla görüştüklerini, facebook’ta kurdukları ‘Soul Sendikası’ adlı grup sayesinde onlarla iletişim halinde olduklarını ve sevenlerinden gelen eleştirileri değerlendirdiklerini belirtiyor.

Programlarını daha çok gençlerin dinlediğini anlatan Ansel yakın zamanda Eskişehir’li dinleyenleriyle buluşacaklarını müjdeliyor. Gençlerin programlarına artan ilgisinin heyecan verici olduğunu belirten Dirk ise, toplumun farklı kesimlerinden gençlere hitap etmekten büyük mutluluk duyduklarını belirtiyor. Bu arada ikilinin Belçika’daki ailesi ve sevenleri de programları internetten takip ediyor.


En büyük hayallerinin Türkiye’deki soul’a ilgi duyanların sayısını artırmak olduğunu anlatan Dirk ve Ansel, kaçıranlar için http://www.soulsendikasi.com/ adlı internet sitelerinde programa başladıkları günden bugüne kadar gerçekleştirdikleri programların kayıtlarını meraklılarına sunuyor.

Daha önce Belçika’da birçok radyoda müzik programı yaptığını belirten Dirk Vermeiren, o programlarında da soul ağırlıklı müziklere yer verdiğini anlatıyor.Ahmet Ertegün ve Arif Mardin’in Türkiye’nin yetiştirdiği büyük müzisyenler olduğunu belirten Vermeiren’in Ahmet ertegün’le ilgili bir anısı da var. “Müzik devrimcisi” olarak nitelendirdiği duayen Ahmet Ertegün’e her zaman saygı duyduğunu ifade eden Vermeiren, lise yıllarında henüz 18 yaşındayken Belçika Devlet Radyosu VRT’de stajyer olarak görev aldığı programının büyük bölümünü Ahmet Ertegün’ün yapımcılığını üstlendiği Ray Charles’ın 1950’lerde müzik dünyasını kasıp kavuran Pure Genius: The Complete Atlantic Recordings’tan seçtiğini anlattı. Hep eski dönem müziğine ilgi duyduğunu anlatan Vermeiren, 2006 yazında hayranı olduğu Ahmet Ertegün’le tanıştığını ifade ediyor. “Ahmet Ertegün’le tanışmak, o ve ailesiyle bir akşam yemeği yemek çok keyifliydi. O akşam Ahmet Bey’i gördüğüm son akşam oldu çünkü Ahmet Bey o gecenin sabahı Amerika’ya gitti ve maalesef orada yaşamını yitirdi” diyen Vermeiren, Ertegün’le tanışmanın onun için unutulmaz bir deneyim olduğunu ve Ertegün’ün çalışma arkadaşı Ansel Mullins’le yaptığı programları dinlemesini çok istediğini ancak bunun mümkün olmadığını anlatıyor.

Sevinç Altan söyleşisi (12.04.09)


Ressamlar dağlara bakıyorsa, tuvaller günahkârdır

BERFİN VARIŞLI

“Evet, günahkâr, taş atan ve dağa çıkan resimler bunlar. Dağlarda dolaşan bir düş gücü, ürkünç, masalsı bir dil ve atmosfer”. Bu sözler resimleri henüz mutfağında, daha atölyedeyken görme şansını yakalayan Küçük İskender’e ait. Küçük İskender haklı; bu resimler dağlara bakıyor. Uzun süredir sergi açma fikrinden uzak duran Sevinç Altan’ın “Diyarbakır’da polislere taş atan çocuklardan ilham aldım” dediği Dağlar Taşlar isimli sergisi 30 Nisan’a 44A’da sergileniyor.
Sanatın belli kurallarına karşı duran bir ressamsınız. Bize bu tavrınızı anlatır mısınız?
Sanat yapmak, yetkin, kalıcı işler yapmak üzere yola çıkmıyorum. Bu sergi de öyle. Onun için kullandığım malzeme de ona uygun. Mümkün olan en basit malzemeyi kullanıyorum. Eğer sözümü söylemeye kâğıt kalem yetiyorsa sadece kâğıt kalem kullanırım. Tuval kullanmayı onun kalıcılığı bana uymadığı için bıraktım. Öğrencilik yıllarımda birkaç sefer kullandım ama sonra bıraktım. Sergide eski haritaları tuval olarak kullandım, üstüne de toprak boya kullandım. Sergimin temasını çok uyduğunu düşündüğüm için eski haritalar kullanmayı tercih ettim.
Bu özgürlüğün bir gereği mi?
Evet, sırf sanat yapacağım diye kendimi sınırlamak istemiyorum. Hani sanat kutsaldır, kuralları vardır gibi sözler beni bağlamıyor. Resmimin tam üzerine beyaz bir çizgi çizmek istiyorsam bunu hemen yapıyorum. Bir karton üzerine karakalemimle mi çalışmak istiyorum? Bunu da hemen yapıyorum. İşte bu resimlerde bunu yaptım. Özgürlüğümü bu şekilde yansıtıyorum.
Resimlerinizde isyan, acı ve haykırış var. Sizi harekete geçiren şey neydi?
Beni harekete geçiren polise taş atan çocuklardır. Çocukların elinde taş izi aranması bu sergini ortaya çıkmasına neden olan şeydir. Bu çocuklar hemen tutuklandı, Türkiye’de normalde mahkemeler uzun uzun sürer ama burada bu çocuklar hemen bulundu, tutuklandı. Bu olayları televizyonda izleyince çok etkilendim, öfkelendim ve oturduğum yerde tepindim. İşte bu sergi tüm bu duyguların dışa vurumudur. Ben de taş atmamak için oturdum resim yaptım. Ama tabii bu tek başına Diyarbakır’daki, Hakkari’deki çocuğun taş atması meselesi değil. Bu evrensel bir şeydir Esas olarak, en güçsüz noktada yapacak hiçbir şeyi kalmamış insanın, çaresiz çocukların çığlığıdır bu.
Resimleriniz ana nesneleri F16’lar, hayalet uçaklar ve bunların tam karşısında bazen bir çocuk, bazen de bir ceylan. Sergi tezatlar üzerine kurulu diyebilir miyiz?
Evet, resimlerin tezatlardan oluşuyor. Uçaksavarlar, minicik çocuklar, dağlar…Sergiyi gezerken tüm bunları bir birbirine bağlı bir zincir gibi görmeliyiz. Çocuk polise taş atıyor, havada F16’lar var bombalıyor. Sonra da dağlar ve tüm bunları bize anlatan bir ceylan.
Ceylan neyi simgeliyor?
Ceylanın direkt olarak resme bakanın gözlerinin içine bakması onun vicdanlara seslendiğini işaret ediyor. Ceylan yaşayan bir şey, doğal bir şey ve bize bakıyor, orada tüm insanlar ölürken.
Resimlerinizde oldukça yalın çizgiler kullanmışsınız. Sanki her şeyin aslında çok basit olduğunu anlatıyorlar?
Şimdilerde kimi arkadaşlarım video dahil teknolojinin tüm nimetlerinden faydalanıyorlar. Ben bu yolu tercih etmiyorum. Çizgilerimde çocukların çizgilerinden esinlendiğimi söyleyebilirim. Mesela üzerinde dumanı tüten, tıpkı çocukların çizdiği gibi resmedilmiş bir ev. Ya da küçücük ayağı terlikli bir çocuk ve onun karşısında “robokop” gibi giyinmiş, kendini zırhlar arkasına saklamış bir polis. Bu aslında çok komik bir durum. Mesela, 2003’te Diyarbakır’da bir sergi açmıştık ve orada çocuklarla beraber karakalem resim çalışması yapmıştık. Kafalarındakini o kadar basitçe dışa vuruyorlar ki. Baban nerede dağa gitti, dağ nerde yandı bitti kül oldu. Onlar için olay buydu.
2003’ten bu yana açtığınız ilk sergi bu. Pekiyi, bu süre zarfında ne yaptınız?
Dekorasyon işleriyle uğraşıyorum. Bunu iş olarak yapıyorum. Bir kitap hazırlığı da yapıyorum. Çizgi, resim ve yazıyı içeren bir proje bu. Şimdilik ne zaman biteceği belli olmayan bir proje. Arada da böyle bu sergiler gibi projeler de çıkıyor.
Biraz da Küçük İskender’in sergi kataloğundaki ön sözüyle ilgili konuşursak…Örneğin yazının bir yerinde “Ressamlar dağlara bakıyorlarsa tuvaller günahkârdır” diyor…
Küçük İskender’den katoloğa yazmasını ben istedim. Sergi kataloglarında genellikle sanat eleştirmenleri yazarlar ancak ben bundan çok fazla hoşlanmıyorum. Onların yazılarında çok fazla laf olduğunu düşünüyorum. Haksızlık etmeyeyim ama okuyan kişilerin de içinden çıkamadıkları cümleler kuruluyor. Ben bunu sergimde istemedim. Küçük İskender eski bir arkadaşım ve onun şiirleriyle resimlerimin örtüşeceğini düşündüm. Sanatsal laflardan çok, bu resim ona ne yazdıracak onu merak ettim ve sonunda “Ressamlar dağlara bakıyorlarsa tuvaller günahkârdır” yazdı. Bu açıdan bakıldığında çocuk polise- ya da güvenlik güçlerine her neyse-taş atarken günah işliyor.
Bundan önceki bir serginizde de Bejan Matur’un dizelerinden yararlanmıştınız. Metinle resmi iç içe kullanmayı tercih ediyorsunuz diyebilir miyiz?
2003’te Diyarbakır’da açtığımız serginin ismi Küçüğüz, Beyazız ve Korkuyoruz’du ve bu ismi Bejan’ın bir dizesinden aldım. Sonra resimlerim ve Bajan’ın dizelerini bir araya getirip bir kitap çıkardık. Metinle resmin birbirine uyumlu olduğunu düşünüyorum . Metin de resim de kendimizi ifade etme yolları. Örneğin ben şiir yazabilseydim resim yapmazdım. Şiir beni harekete geçiriyor.

31 Mart 2009 Salı

Bir şehri anlamak: Moskova (29.03.09)

BERFİN VARIŞLI

Moskova, sert karasal iklimi ve nostaljik çehresiyle tavizsiz, kibirli ve bir o kadar da katı bir kadını andırıyor. Çehov’dan Gorki’ye, Tolstoy’dan Gogol’a Rus edebiyatının en çarpıcı örneklerine mekân olan başkent, üzerinden hiç çıkarmadığı komünizm elbisesi ile misafirlerini kendine hayran bırakıyor
Geçen hafta Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın davetlisi olarak Moskova’daydım. Bakan Ertuğrul Günay, değerli eşi Gülten Günay ve beraberindeki heyetle birlikte Moskova’ya gidiş nedenimiz dünyanın en büyük turizm fuarlarından biri olan MITT Moskova Fuarı’na katılarak Türk turizmcilerine destek vermekti. Heyetin kuşkusuz en renkli konuğu ise bu yıl Eurovision Şarkı Yarışması’nda Türkiye’yi temsil edecek olan Hadise’ydi. Hadise, sıcacık ve mütevazı tavrıyla sempatimizi kazanmakla kalmadı, iki günlük ziyaretimizde verdiği iki konserde hareketli şarkılarıyla ‘coşan’ Moskovalıları kendine hayran bıraktı.
Moskova beni öteden beri heyecanlandıran, ilk fırsatta görmek istediğim bir şehirdi. Her ne kadar Tolstoy, Dostoyevski ve Puşkin rehberliğinde defalarca Moskova’yı ziyaret etmiş olsam da bir zamanlar komünizmin başkenti olan bu şehrin sokaklarını arşınlamak, havasını solumak, insanlarıyla sohbet etmek benim için ‘mutlaka yapılması gerekenler listesi’nin en baş sıralarında geliyordu. Bu arada şunu hemen belirtmeliyim, bu saydığım uktelerin üçüncüsünü gerçekleştirdiğimi söylersem yalan olur çünkü ne Ruslar doğru düzgün İngilizce, ne de ben Rusça biliyorum!

Komünizm döneminde gazetelerden okuduğumuz, televizyonlardan izlediğimiz o ‘dışarıya kapalılık’ bir miktar hız keserek devam ediyor ve Ruslar hâlâ sanki “biz kocaman bir ülkeyiz, nüfusumuz da bize yeter doğal kaynaklarımız da! Kimseye ihtiyacımız yok” der gibi kabuklarından çıkmayı reddediyorlar ve dışarıya kuşkuyla bakıyorlar. Bunun en büyük örneği, dünyanın sayılı galerileri ve müzelerinde eşine az rastlanabilir sanat eserlerini barından metro istasyonlarında, ki Moskova’ya giden turistlerin çoğu Kızıl Meydan’ı görmeden önce ilk bu istasyonları ziyaret ediyor, tabelalarında Latin alfabesini kullanmayarak meraklı turistlerin sayısız kaybolma deneyimi yaşamalarına yol açmaları. İşte sırf bu yönüyle dahi Moskova, Winston Churchill’in “bir muammanın içindeki sırlarla sarmalanmış bir bilmece” tanımını doğrularcasına kibirli, biraz üstten bakarak kafa sallayan bir şehir. Moskova bir bilmece, çözmesi zor ama bir o kadar da zevkli bir bilmece. Zaten zor olmasa çözmenin ne anlamı kalırdı ki?
Tolstoy Savaş ve Barış’ta Moskova için şöyle der: “Her Rus, Moskova’yı annesi gibi görür”. Rusları bir ana şevkatiyle saran Moskova, yüzyıllardan bu yana Rusya’nın politik, ekonomik kültürel, dini ve belki de en önemlisi Rus İmparatorluğu’nun çekirdeğini oluşturduğundan dolayı manevi merkezidir ve bu sorumluluğu günümüze dek sarsılmadan taşır. Eski devlet başkanı şimdinin başbakanı Vladimir Putin önderliğindeki hükümete ev sahipliği yapan Moskova, resmi kayıtlara göre 11, resmi olmayanlara göre ise 13 milyonluk nüfusuyla bir zamanlar Amerika’ya kafa tutan bu koca devleti layıkıyla ayakta tutar.

KORKUNÇ İVAN VE KREMLİN

Kremlin eski rusça’da kale anlamına geliyor ve rehberimizin dediğine göre Rusya’da irili ufaklı birçok ‘kremlin’ var ve hepsinin mimarisi birbirine benziyor. Tabii 24 hektarlık alana yayılan, Moskova’daki Kremlin bunların en görkemlisi ve en büyüğü. Aşılmaz duvarlarıyla Moskova’yı sarıp sarmalayan Kremlin surlarının ilk tuğlası 15. yüzyılda ülkesini Moğollara karşı korumayı hedefleyen Büyük İvan zamanında atılır. İroniktir ki Kremlin’in genişletilmesi ve geliştirilmesi, hükümdarlığı zamanında deyim yerindeyse etrafa kan kusturan, ismini tarihe kanlı harflerle yazdırmış Korkunç İvan’a (IV. İvan) nasip olur. Üç yaşında tahta çıkan ve 51 yıl boyunca bu büyük imparatorluğu yöneten Korkunç İvan Rusya’nın ilk gizli polis teşkilatını kuran, işkence ve kan dökmekten zevk alan bir hükümdardır. 17 yaşında Metropolit tarafından ‘çar’ ilan edilerek Rusya’nın ilk çarı olan Çar Korkunç İvan, ne hikmetse sanata düşkünlüğüyle bilinir ve ülkede birçok sanat galerisi onun zamanında açılır. Moskova’ya ilk matbaayı da getiren Korkunç İvan’ın bu katkıları insanlık adına açtığı derin yaraları siler mi, işte o tartışılır.
Moskova ırmağı kıyısı boyunca arz-ı endam eden Kremlin bile tek başına, imparatorluğun şaşaalı dönemlerini biraz olsun solumanıza yardımcı olacaktır. Kremlin’in en dikkat çekici öğesi, 1945’te inşa edilen 80 metre yüksekliğindeki Kutsal Üçleme Kulesi’dir. Bu kule aynı zamanda Kremlin’e giriş kapısıdır. Kremlin’i gezerken dikkatinizi çekecek bir başka yapı da altından yapıla soğan kuleleriyle Büyük İvan Çan Kulesi’dir. İçinde en büyüğü 64 ton olmak üzere toplam 21 adet çan bulunan kulenin hemen yanında Londra’daki Big Ben’i bile kıskandıran 200 tonluk Çar Çanı yer alır. 18. yüzyılda yapımı tamamlanan bu devasa çan, Kremlin’de çıkan büyük bir yangın sonucu bir kez bile çalınamadan parçalanmıştır.

SOĞAN KUBBELERİN BÜYÜSÜ

Moskova deyince akla Kızıl Meydan gelir ya, yüzyıllardan bu yana birçok mitinge, gösteriye, hatta idama şahitlik yapan Kızıl Meydan bunun haklı gururunu yaşar. Sovyetler Birliği zamanında her yıl 1 Mayıs ve 7 Kasımda askeri kuvvetlerin güç gösterisi yaparcasına gerçekleştirdikleri geçit töreni de Kızıl Meydanın tarihe vurduğu bir damga niteliğindedir. Eğer meydana ırmak tarafından değil de metro tarafından girdiyseniz, rengarenk soğan kubbelere varmadan sizi kızıl ve siyah granitten yapılmış alçak bir piramit selamlar. Biraz dikkatli bakınca o piramitin üstünde L-e-n-i-n diye okuyabileceğiniz yazıyı farkedeceksiniz ki kiril alfabesiyle yazılmış kelime size bu piramitin içinde Sovyetler Birliği’nin kurucusunun mozalesinin bulunduğunu fısıldar. Şanslıysanız, o gün mozalenin halka açık olduğu gündür.

Lenin’in mozalesinin bulunduğu piramiti geçtikten sonra Kızıl Meydan’a gelme nedeninizi bir kez daha hatırlarsınız; Rengârenk soğan kubbeleri görmek! Bir anlamda Moskova’nın yüzü olan bu soğan kubbeler, Aziz Vasili Katedrali’nin altın sarısı çanlarını taşıyan kubbelerden başkası değildir. Ve bilin bakalım bu kubbeler kimin zamanında yapıldı? Cevap; Korkunç İvan... Hükümdar, azılı düşmanı Tatarlara karşı kazandığı zaferin anısına, bu büyüleyici kiliseyi inşa ettirdiği bilinir. Ve hikâye bu ki, Korkunç İvan bu kiliseyi o kadar beğenmiş ki, değil Rusya’da, dünyanın başka yerinde bundan daha güzel bir yapı inşa edemesinler diye, mimarın gözlerini kör ettirmiş. Kısacası Korkunç İvan böylece korkunçluğunu bir kez daha tüm dünyaya göstermiş!

BOLŞOY’DA KUĞU GÖLÜ

Moskova’da Kızıl Meydan’dan sonra ziyaret edilmesi gereken en önemli yerlerden biri kuşkusuz Tiyatro Meydanı ve buradaki Bolşoy Tiyatrosu. Orijinali 1824 yılında inşa edilen Bolşoy Tiyatrosu, büyük yangın sırasında kül olmuş ve 1850’lerde yerine şimdiki Bolşoy Tiyartosu yapılmış. Pastel pembe ve beyaz tonlarıyla bir pastayı andıran Bolşoy Tiyatrosu’nun dışı mütevazı içi ise oldukça gösterişlidir. Kırmızı ve altın rengiyle lüksün ve burjuvazinin sembolü haline gelen Bolşoy Tiyatrosu, 1877 yılında Çaykovski’nin Kuğu Gölü Balesi’nin galasına ev sahipliği yapmıştır. Bolşoy’da uzun yıllar süren restorasyon çalışmasının bu yıl sonunda sona ereceğini ve eskiden olduğu gibi önümüzdeki seneden itibaren Kuğu Gölü’nün sanatseverlerle buluşacağını hatırlatalım.

MARX VE LENİN KARŞI KARŞIYA

Tiyatro Meydanı’nın dikkat çeken bir başka üyesi de üzerinde “Dünyanın bütün işçileri, birleşin!” yazan devasa Karl Marx heykelidir. Bir benzerinin Berlin’de bulunduğu bu heykelin biraz ilerisindeki kırmızı tuğlalı bina ise Merkez Lenin Müzesi’dir. Devrim liderini onurlandırmak üzere yapılan bu müzenin adına bakıp aldanmayın; binayı gezerken sadece bir kaç odanın Lenin’e ayrılmış olduğunu görüp hayal kırıklığına uğrayabilirsiniz. Ayrıca, eskiden burada bulunan Lenin’e ait kişisel eşyaların çoğu da zamanla toplatılıp kaldırılmıştır.

Sadece İkinci Dünya Savaşı’nda 26 milyon insanını kaybeden Rusya, başından geçen onca kanlı savaş, devrim, çatışma nedeniyle yaşlı ve yorgun bir kadın görünümünde. Deyim yerindeyse su yerine votka tüketen, sabah kahvaltıda balık yiyen Rusların çoğu, bir zamanlar ülkeyi kasıp kavuran komünist rejim ile yoğrulduklarından olsa gerek sert ve tavizsizler. Sokaklarda Batı kültürü almış gençleri görmek de mümkün, yoldaşını hiç para almadan istediği yere götürecek eski bir komünist taksi şoförlerini de. Latin alfabesinin adeta günah olduğu bu memlekette siz siz olun bir şey alırken iyi bir pazarlık yapın, zira 30 rublelik malı size 500 rubleye satmaya çalışan kurnaz satıcılarla karşılaşmanız işten bile değil!

Gökten bir yıldız daha kaydı (22.03.2009)

Her ölüm erken, yersiz ve zamansızdır. İşine sadık ölüm meleği onu yanımızdan alıp uçar gider, daha yapacak onca şey varken. İşte o karanlık ölüm meleği geçen hafta yine iş başındaydı ve bu sefer sinemanın sempatik ve güleç yüzü Natasha Richardson’ı hiç beklemediği, beklenmedik bir zamanda aldı, uçtu ve gitti. Ve ölüm kimselere yakışmadığı gibi ona da hiç yakışmadı.
Eşi Liam Nelson ve çocuklarıyla Kanada’nın beyazlara bürünmüş kayak merkezi Mont Tremblant’a gidip biraz dinlenmeyi tercih etmişti. Ölüm meleğinin onu burada karşılayacağını nereden bilebilirdi?
45 yaşında hayatını kaybeden Natasha Richardson, Oscarlı iki sinemacının oğluydu. 1963’te izleyiciyle buluşan Tom Jones filmiyle En İyi Yönetmen Oscar’ına sahip olan Britanyalı eski yönetmen ve film yapımcısı Tony Richardson ve yine Oscar ödüllü ünlü oyuncu Vanessa Redgrave’in kızı olarak dünyaya gelir. Oyunculuk genleri yine kendini gösterir; dünya sinema tarihinde yeri olan Redgrave ailesinin genç kuşağının bir üyesi olan Richardson, anne ve babasının yanı sıra, kardeşi Joely, kuzenleri Lynn, Corni ve Jemma Redgrave gibi sinemayı seçer.
Dört yaşında kameralarla tanışan Richardson, babasının yönetmenliğini yaptığı ilk filmi olan The Charge of the Light Brigade’deki küçük rolüyle 1968 yılında sinema dünyasına adım atar. Bundan sonrası çorap söküğü gibi gelir. Londra Üniversitesi’nde tiyatro eğitimi alan Richardson, Britanya’nın dört bir yanındaki çeşitli tiyatrolarda rol almaya başlar. 1986’ya kadar tiyatro ile uğraşan Richardson, 1986’da yönetmenliğini Ken Russell’ın üstlendiği The Gothic filmiyle tekrar sinemaseverlerle buluşur. Bu filmdeki Mary Shelley rolüyle dikkatleri üzerine çeken Richardson 1993 yılına kadar tiyatroya ara verir ve tüm zamanını sinemaya ayırır. 1986’dan 1992’ye kadar geçen her yıla bir film sığdırmayı başaran oyuncu için 1990 yılı ödül yılı olmuştur zira, Yabancı Kucak/The Comfort of Strangers ve Damızlık Kızın Öyküsü/The Handmaid’s Tale filmleriyle Britanyalı sinema otoriteleri tarafından En İyi Kadın Oyuncu ödülünü eve götürür. Kariyerinin en parlak yılı olan 1990’da Richardson, ünlü film yapımcısı Robert Fox ile evlenir, ancak bu evlilik sadece iki yıl sürer.
Babasını 1991 yılında AIDS nedeniyle kaybeden Natasha Richardson, vaktinin büyük bir bölümünü AIDS ile savaşa ayırır ve ABD AIDS Araştırmaları Vakfı için gönüllü çalışarak vakfın bütçesine milyonlarca dolar kazandırır. Hemen hemen her röportajında çocuk yaşta anne ve babasının ayrılması nedeniyle mutsuz bir aile yaşamı sürdüğünü belirten Richardson için 1993 yılı tüm özlemlerini giderdiği bir yıldır. Takvimler 1993’ü işaret ettiğinde aşığı olduğu sinemaya geri dönen Richardson, Broadway’de gösterilen Anna Christie oyunundaki rolüyle Dünya Tiyatro ödülüne layık görülür. Bu oyunun çalışmalarına devam ederken kendisi gibi bir oyuncu olan İrlandalı Liam Neeson ile hayatını birleştirir ve bu mutlu evlilikten Micheal ve Daniel adında iki oğulları olur.
Natasha Richardson ve Liam Neeson çifti, medyatik kimliklerine rağmen sürdürmeyi başardıkları düzenli aile hayatlarıyla, Hollywood’un örnek çiftlerden biriydi. Katıldıkları her davette etrafa gülücükler saçan çiftin mutlulukları natasha Richardson’ın kayak yaptığı sırada düşüp kafasını yere çarpması sonucu 18 Mart günü son buldu. Kaza sonrasında acilen New York’taki bir hastaneye kaldırılan ünlü oyuncunun tüm müdahalelere rağmen beyin ölümü gerçekleşti ve ünlü oyuncu 20 Martta hayata gözlerini yumdu. Cenaze töreninde Liam Neeson, eşinin tabutunun başından bir an olsun ayrılmazken, onu teselli etme görevi 2006 yılında Vannessa Redgrave ile hayatını birleştiren ünlü aktör Franco Nero’ya düştü.

13 Mart 2009 Cuma

Yapamadığımızı yapıyorlar, çünkü...(26.08.2008)

Çin ve Britanya gibi ülkeler olimpiyatta nasıl böyle başarılı oldu? Türkiye neden madalya sıralamasında geride kaldı? Sorduk soruşturduk; işin sırrı “ilgi”de...BERFİN VARIŞLI

Pekin Olimpiyatları sona erdi ancak yankıları hâlâ devam ediyor. Olimpiyatları 100 madalyayla lider tamamlayan Çin Halk Cumhuriyeti kuşkusuz sonuçlardan en memnun kalan ülke ancak Britanya da halinden çok memnun. Şimdiye kadar lider olmaya alışan ABD ikincilikle yetinmek zorunda kalırken 1908’den beri görmediği bir başarıyı yakalayan Britanya 47 madalya toplayarak mutlu bir şekilde ülkesine döndü.

Türkiye ise kazandığı 8 madalyayla Çin’den buruk ayrılanlardan. Türkiye’nin de hali ortada, ata sporumuz olan güreşte kazandığımız altın madalyadan başka yedi gümüş ve bronzumuz var. Başbakan Recep Tayyip Erdoğan’ın deyimiyle “bize yakışmayan bu neticeden sonra külahımızı önümüze koyup düşünmek gerekiyor, nasıl tedbir alacağız diye...”

SORUN PARASIZLIK MI? • 2012 Olimpiyatlarına ev sahipliği yapacak olan Britanya’da Muhafazakâr Parti’nin şans oyunlarından elde edilen yıllık gelirden 58 milyon sterlin ayrılmasını önermesinin ardından, işin parasal yönü gündeme geldi.

Kimilerine göre Türkiye’nin olimpiyatlardaki başarısızlığı, sporcularımıza yeterli bütçenin ayrılmamış olmasından kaynaklanıyor. Ancak İstanbul Olimpiyat Oyunları Hazırlık ve Denetleme Kurulu Yalçın Aksoy ve Türkiye Milli Olimpiyat Komitesi Başkanı Togay Boyatlı’ya göre sorun para değil, toplumda futbol dışındaki diğer spor dallarına yöneltilen ilginin yetersizliği.

Togay Boyatlı; başarıya ancak toplumca spora bakışımızı değiştirerek ulaşabileceğimizi belirterek, özellikle üniversitelerimizde okuyan ve spor yapan öğrencilerimizin, ancak boş zamanlarında antrenmanlara zaman ayırabildiklerini, lisanslı sporcuların bile önüne devamsızlık engeli çıkarıldığı için gerek yurt içi gerekse yurt dışı müsabakalara katılamadıklarını savunuyor: “Hükümet bu konuda kararlı olmalı ve spora destek vermeli.

Eğitim sistemimiz buna bağlı olarak değişmeli. Bunlar gerçekleşmedikçe başarıyı yakalamamız imkânsız.” Bayatlı dünya ve olimpiyat şampiyonu Halil Mutlu’yu örnek göstererek, “Halil okulda antrenmanlarına yeterince vakit ayırmadığı için 4 senelik okulu 7-8 senede zar zor bitirdi” dedi. Üniversitelere sporu sokmamız gerektiğini ifade eden Bayatlı, sporun okullarda üvey evlat olduğunu belirtiyor.

Yalçın Aksoy da Milli Olimpiyat Komitesi’nin bir dernek olduğunu; sponsorlardan ve bağışlardan başka geliri olmadığını hatırlatarak, topu federasyonlara attı. Komitenin görevinin uluslararası olimpiyat komitelerince organize edilen turnuvalarda Türk milli takımı için onay almak olduğunu hatırlatarak, komitenin bir bakıma Türk sporunun dünyaya açılan yüzü olduğunu belirtti ve sporcu yetiştirme işinin federasyonlara ait olduğunu dile getirdi.

Aksoy şöyle konuştu: “Geçen seferki Atina Olimpiyatlarına 66 sporcumuz katılmış ve kazandıkları 10 madalyayla ülkemize dönmüşlerdi. Bu sene Pekin’e 68 sporcuyla gittik, dikkatinizi çekerim birçok sporcumuz da devşirme. Türkiye’de yeterli sayıda sporcu yetiştirilmiyor. Bizim zamanımızda babalarımız ayakkabılarımız eskimesin diye bize futbol oynatmazdı ancak şimdi devir değişti.

Türkiye de devre ayak uyduramıyor. Ülke geneline baksanız bir milyon kişi spor yapıyordur. Bunların arasından elit sporcu seçmemiz çok zor. Çocukluk yaşından başlayarak insanları spora teşvik etmek, burslar vermek lazım. Ne kadar çok çocuk spor yaparsa onların arasından yetenekliler seçilir ve eğitilerek yarın dünya çapında bir sporcu olur.”

Crichton öldü, dinazorlar yetim kaldı (07.11.2008)

Aralarında Jurassic Park’ın da olduğu çok satan bilimkurgu romanlarıyla tanınan ABD’li yazar Michael Crichton 66 yaşında Los Angeles’ta kansere yenik düştü

BERFİN VARIŞLI

Çocuklara roman okumayı sevdiren romancı Michael Crichton, dün hayata gözlerini yumdu.
Biz onu bilim kurgu kitaplarından tanısak da o, 66 yıllık yaşamına yazarlık, tıp doktorluğu, film ve televizyon yapımcılığı gibi çeşitli meslek dallarını sığdırmayı başarmıştı. Uzun ince fiziği ve düzgün yüz hatları ve zekâsıyla kadın okurlarının yüreğini hoplatan Crichton, romanlarındaki karakterler gibi sıra dışı ve farklıydı. 1990’da yayımlanan dünyaca ünlü romanı Jurassic Park’a konu olan dinozorlardan tutun da Ortaçağ Avrupası’na, nano-teknolojiden uzay bilimine kadar farklı uğraş alanları vardı. Crichton’ın ve Crichton bu geniş yelpazede kaybolmadan çok iyi işler çıkarmayı da başarıyordu. Sürükleyici romanları, okuyanların nefesini keserken, okuyucuyu bilgilendirmeyi amaçlayan bir yazardı Crichton.
Onun romanları yatmadan önce bir iki sayfasını okuyup rahatça uyumanızı sağlayacak cinsten yumuşak romanlar değildi. 1990 tarihli kitabı Uzay Mikrobu/The Andromeda Strain’nde uzayı anlatırken Jurassic Park ve onun devamı olan Kayıp Dünya/The Lost World’da gezegenimizin bizden önceki sahiplerini anlattı.
Konu ne olursa olsun, onun romanlarını farklı kılan şey, okurda yarattığı merak duygusuydu. Hani okuyucunun hikâyenin içine girdiği, ve kendini dış dünyadan soyutladığı romanlar vardır ya Crichton’ın romanları işte tam da bu türden romanlardı.

HAYATI KALBİNDEN YAKALAYAN ROMANCI •
Hep de insan üstü konuları işlemezdi Crichton, Hayatı kalbinden yakalayan romanları da vardı. Örneğin, Amerikan ekonomisini ele geçirmeye çalışan hırslı bir Japon işadamının hikâyesini anlattığı 1992’de yayımlanan Yükselen Güneş/Rising Sun tam da bu türden bir roman. Aynı şekilde açgözlü doymak bilmez bir kadın yöneticiyi konu alan, Demi Moore ve Michael Douglas’ın gişe rekorları kıran Taciz/Disclosure filminin ilham kaynağı ve aynı adı taşıyan romanı en çok satanlar listelerinde ön sıraları kaparak ona uluslararası bir ün de kazandırmıştı.
Bir anlamda en çok satanlar listesinin değişmez müdavimlerindendi Crichton. Yazarın ondan fazla kitabı uzun süre bu listelerdeki yerini korumuş ve bu kitaplar 30’dan fazla dile tercüme edilerek Amerikan’ın sınırlarını aşıp tüm dünyaya yayılmıştı. 2004’te yayımlanan ve küresel ısınma sorunu ve bir eko-teröristin yaptıklarını okuyucuyla buluşturduğu State of Fear romanı bir hafta boyunca New York Times’ın en çok satanlar listesinde en üst sıralarda yerini almıştı.
23 Ekim 1942’de Chicago’da doğan Crichton, ilk romanlarını Harvard Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde okurken yazdı. Kongo’daki elmas arayışlarını ve ticaretini anlattığı 1990 tarihli Congo bir anda tüm gözleri bu ülkeye çevirmeyi başaran Crichton’ın, zaman içinde yolculuğu konu alan Zaman Ötesi/Timeline adlı romanı ile de okuyucularının büyük ilgisini çekmişti. Televizyon dünyasında da haklı bir ünü olan Crichton’ın dünya çapında ilgi gören ve 1996’da ona Emmy Ödülü’nü kazandırdığı ER (Acil Servis) gibi dizilerde ve televizyon filmlerinde de imzası bulunuyor.
New York Times yazarı Charles McGrath, Crichton’ın vefat haberini yazmanın bir okuyucusu olarak onu derinden etkilediğini belirttiği yazısındaki “Crichton’ın kitaplarının basit bir formülü vardı. Tıpkı laboratuarda çalışan bir bilim adamı gibi Crichton, kafasında tasarladığı uçsuz bucaksız kurgu dünyasına yeni yepyeni varlıklar kazandırır ve onların hep ilgimizi çeken bir o kadar da ürkütücü hayatlarını en çarpıcı şekliyle anlatmayı başarırdı” sözleri usta yazarın alışılagelmiş bilim kurgu romanlarının ötesine geçişinin nedenini açıklıyor.
Yazarın resmi internet sitesinden yapılan açıklamada, Michael Crichton’ın Los Angeles’ta uzun süredir mücadele ettiği kanser nedeniyle yaşamını yitirdiği belirtildi.

Hızlı yaşıyordu genç öldü (28.08.2008)

Ölmeden Önce Yapılması Gereken 100 Şey adlı gezi kitabının yazarı David Freeman yapılmasını önerdiği şeylerin yarısını bile tamamlayamadan evinde geçirdiği bir kaza sonucu 47 yaşında hayata gözlerini yumdu
BERFİN VARIŞLI

ABD’li maceraperest yazar David Stewart Freeman, 21 Şubat 1961’de Kaliforniya’da dünyaya geldi. Paketleme işiyle uğraşan bir baba ve emlakçı bir annenin oğlu olan David Freeman aslında bir edebiyatçı değil, Kaliforniya ve New York’ta çeşitli reklam ajanslarında çalışan usta bir reklamcı. Ancak tüm dünya onu reklamcı kimliğiyle değil, en çok satan kitaplar listesinde bir numara olan Neil Teplica ile beraber yazdığı ‘Ölmeden Önce Yapılması Gereken 100 Şey’ adlı kitapla tanıyor. Kitabında ‘hayat çok kısa bir yolculuk’ diyordu, dediği gibi oldu ve 47 yaşında hayata gözlerini yumdu.
İNTERNET SİTESİYLE BAŞLADI • Her şey Teplica ile beraber 1996-2001 yılları arasında kurdukları www.whatsgoingon.com adlı internet sitesiyle başlamış. Kitaplarını sitede tanıttıkları yerlerden esinlenerek yazmışlar. Hayatı boyunca hiç evlenmemiş bu özgür ruhlu adam yakınlarına hep kitabında sözünü ettiği şeylerin hepsini gerçekleştiremediğinden yakınıyordu. Teplica da “Yazdıklarımızın hepsini gerçekleştirmek istiyor, hatta listede o ana kadar gidip gördüğü yerlere işaret koyuyordu” yorumunu yaptı. Freeman ne bir kanser hastasıydı ne de ani bir kalp krizi nedeniyle öldü. 17 ağustosta Kaliforniya’nın bol güneşli bir sahil kenti olan Venice Beach’teki evinde, çıktığı sandalyenin üstünden salonunun camdan yapılmış kapısının üstüne düştü ve beklenmedik bir şekilde yaşamını yitirdi. Kitabının alt başlığı ‘Kaçırmamanız gereken gezi faaliyetleriydi ‘ ancak kader onu yazdığı yerlerin tümünü görmesine izin vermedi.
“Dave yalnız seyahat etmeyi severdi” diyor halası Barbara Freeman, “yalnız gezerdi çünkü gittiği yerde ilginç olan her yeri görmek isterdi.” Neil Teplica da “Bu inanılmaz bir ironi. Ölmeden önce yapmamız gereken şeyleri yazan adam bu kadar genç yaşta ölüyor. İçimi tek rahatlatan şey Dave’in dolu dolu, mutlu bir hayat sürmüş olması” diyor adrenalin tutkunu yazarın ardından.
ASIL İŞİ REKLAMCILIK • Şehir Bölge Planlama Bölümü’nden mezun olan Freeman, aynı yıl New Port Beach’te küçük bir reklamcılık şirketinde işe girdi. Daha sonra işini büyütmek isteyen Freeman, 1986 yılında New York’a taşındı ve orda Grey Advertising adlı reklam şirketinde çalışmaya başladı. 47 yıllık yaşamı boyunca dünyanın dört bir yanında birçok eğlenceli ve heyecanlı aktiviteye katılan Freeman’ın şahit olduğu en dehşet verici olay kuşkusuz 11 Eylül 2001’de Dünya Ticaret Merkezi’ne (WTC) yapılan terörist saldırıydı. “Saldırı gerçekleştiği zaman WTC’ye yakın mesafede olan Chelsea Apartmanı’nın en üst katındaki evimde kahvaltı yapıyordum. İlk uçağı göremedim ancak ikinci çarpmaya tanık olabildim. Dehşet vericiydi” diyecekti yaptığı bir röportajda. Bundan bir yıl sonra 2002’de de terörist saldırıdan çok etkilendiğini ve New Yorktan ayrılıp doğup büyüdüğü Kaliforniya’ya geri döndüğünü belirtecekti. Babası Roy Freeman da, Dave’in 11 Eylül saldırılarından ne denli etkilendiğini şu sözlerle ifade ediyor: “Dave’i ilk kez bu kadar korkmuş gördüm. Olanları dehşet içinde anlatıyordu bize.” Freeman’ın hep gelecekle ilgili güzel planları
olduğunu belirten Roy Freeman “her zaman kullandığı bir söz vardı: ‘Biz geleceğe gidiyoruz, sen de katılmak ister misin?”

Putin tamam, ya diğerleri... (05.09.2008)

Vanity Fair’in yılın ‘En Etkili 100 İsmi’ listesinin tepesindeki Rusya Başbakanı Putin’i son günlerdeki gelişmeler ışığında hepimiz tanıyoruz. Peki ya 23’üncülükten altıncılığa fırlayan Amazon’un patronu Jeff Bezos ve benzerlerini...

BERFİN VARIŞLI
Vanity Fair dergisinin geçtiğimiz günlerde 2008’in ‘En Etkili 100 İsmi’ni yayınlamasının ardından bu yılın birincisi Rusya başbakanı Vladimir Putin’in portresi, tüm gazetelerde çarşaf çarşaf boy gösterdi. Biz de listede adı geçen diğer isimlerden ilginç bulduklarımızı seçerek daha ayrıntılı bir şekilde tanıtmak istedik.

İŞ DÜNYASINDAN İSİMLER İLK SIRADA • Listeye şöyle bir bakınca iş dünyasından isimlerin yoğunlukta olduğunu görüyoruz. Örneğin tüm dünyadan milyonlarca insanın bilgisayar başından kalkmadan alışveriş yaptığı, internet alışverişinin duayeni ‘amazon.com’un patronu Jeff Bezos’tan (hemen belirtelim Bezos 2007’deki anketinde 23’üncü sıradaymış, bu yıl bir sıçrama ile 6. sıraya oturmuş) Chelsea Futbol Kulübü’nün sahibi ve en genç Rus Oligark’lardan 41 yaşındaki Roman Abramovich’e (8. sırada), elektronik devi Sony’nin patronu Howard Stinger’dan (39. sırada) Nintendo’nun dâhî çocuğu Shigeru Miyamoto’ya kadar iş dünyasının başarılı isimleri baş sıralardaki hak ettikleri yerlerini almışlar.

BRANGELINA İLK ONDA • Listenin ilginç isimlerinden ikisi Hollywood’un ünlü çifti Angelina Jolie ve Brad Pitt (9. sırada) bu yıl ilk defa merhaba dedikleri listede ilk ona girmeyi başarmış! Dergide ‘Branjelina’ çiftinin seçilme nedeni olarak sosyal sorunlara yaklaşımlarındaki netlik ve artık milyonlarca insanın onları rol modeli olarak alması belirtilmiş. Aslına bakarsanız Hollywood’dan birçok isim var listede. Örneğin ünlü sinema yönetmeni Steven Spielberg 14. Sırada yer alırken, gişe rekoru kıran birçok filmde yönetmenlik yapan ve iki kez Oscar ödülü almaya hak kazanan Tom Hanks 34. sırada bulunuyor. En son mayıs ayında Çin’i Sudan’daki soykırıma son vermeye davet ederek gündeme gelen Oscar ödüllü yönetmen ve aktör George Clooney (55. sırada) ve kitleleri arkasından sürükleyen hip hop kralı Jay-Z (56. sırada) gibi isimler de listede yerini almış.

MODACILARIN HÂKİMİYETİ • Eh tabi Vanity Fair’ın daha ziyade moda ağırlıklı bir dergi olmasını da göz önünde bulundurursak listede moda dünyasından isimlere de yer verilmesine şaşırmamamız gerekir. Örneğin, Prada’nın ana kraliçesi Miuccia Prada’dan tutun da Armani’nin haşarı çocuğu Giorgio Armani’ye, ya da bu yıl Dubai’de 5 yıldızlı otelini açacak olan ünlü moda markası Versace’nin ‘Prima Donna’ lakaplı sahibi Donatella Versace’ye (75. sırada) kadar modaya yön veren bir çok patron ve patroniçe de bu listede yer bulmuş pek tabii.
En Etkili 100 İsim deyince elbette ki politika ve medya dünyasının simalarını da unutmamak gerekir. Eşi senatör Hillary Clinton’ın Demokratik Parti’den başkan adayı olmasıyla biraz arka plana düşmüş olan eski ABD başkanı Bill Clinton, politikacı kimliğiyle değil de Bill Clinton Vakfı başkanlığı görevindeki başarıları nedeniyle 6. sıraya yerleşmiş. Eskinin vurdulu kırdılı filmlerinin baş aktörü, şimdinin Kaliforniya valisi Arnold Schwarzenegger de, geçen yıl 55. olduğu listede bu yıl 33. sıraya yükselmiş.
New York Times’ın genel yayın yönetmeni Bill Keller 60. sırada giriş yaparken, Huffington Post’un kurucu ortağı aynı zamanda editörü olan Arianna Huffington geçen yıl 98. Sırada yer bulduğu listede bu yıl 90. sıraya yükselmeyi başarmış.

• Amazon.com’un patronu Jeff Bezos: İnternet dünyasının en ünlü ve en çok ziyaret edilen alışveriş sitesi amazon.com’un patronu Jeff Bezos geçen yıl 23. sırada yer aldığı listede bu yıl 6. sıraya yükselerek ilk ona girmeyi başarmış. Aynı zamanda Kindler adındaki elektronik kitap markasının da patronu olan Bezos, tanesi 3 yüz 99 dolara satışa sunulan bu cihazlardan çok ümitli. Kindle hakkında biraz bilgi vermek gerekirse bu mucize cihazla, şimdilik yüz 50 bin adet elektronik kitabın arasından seçmeler yaparak bir tıkla istediğiniz kitaba ulaşabiliyorsunuz. Gelecek neslin kitabı olarak bilinen Kindle’ın satış patlaması yapması beklenirken, Bezos da bu sayede başarılarına başarı ve cüzdanına para katacak. Bezos’un yaptıkları bunlarla sınırlı sanıyorsanız yanılıyorsunuz; zira, son zamanların popüler elektronik firması Apple’ın i-tunes müzik servisine bir alternatif oluşturma planları yapıyor. Hatta bir rivayete göre Amazon mp3 adlı bu yeni hizmetin, i-tunes’un önüne geçeceği söylentileri bile var. 1999’da da Time dergisinin ‘yılın adamı’ seçtiği Bezos 44 yaşına rağmen gerçekleştirdiği başarılarla adından daha uzun yıllar söz ettireceğe benziyor.

• Rus dolar milyarderi Roman Abramovich: Genç yaşta sahip olduğu servetiyle adından sıkça söz ettiren Chelsea futbol klübünün sahibi Roman Abramovich’in her yaptığı olay oluyor dersek mübalağa yapmış sayılmayız herhalde. Londra’da yaşamasına rağmen İngilizcesi biraz zayıf olan bu Rus milyarderin adını özellikle müzikle ilgili yapılan hemen tüm açık artırmalarda, diğer katılımcılara pabuç bırakmayarak satılanları silip süpürmesiyle tanıyoruz. Son olarak da yine bir açık artırmada Lucian Freud’un Benefits Supervisor Sleeping adlı müzik kaydına 33.6 milyon dolar veren gizemli kişi olduğu öne sürülüyor. Bir Bœing 767 tipi özel uçağa ve kimbilir belki kendinin de sayısını unuttuğu evleri ve arabaları bulunan Abramovich, en sonunda mutluluğu politikada bulacağına karar verip, şansını bu alanda denedi ve Chukotka valisi oldu. Size bir de ufak dedikodu; Abramovich’in son olarak ünlü şarkıcı Amy Winehouse’a kız arkadaşının sanat galerisinin açılışında konser vermesi için bu yaz başında 2 milyon dolar ödemiş olduğu söyleniyor.

• Nintendo’nun dahi çocuğu Shigeru Miyamoto: Nintendo’nun tüm dünyada tiryakilik yaratan Super Mario oyununun yaratıcısı olan video oyunları tasarımcısı Miyamoto, ‘elektronik oyunların Walt Disney’i olarak biliniyor. 1956’da Japonya’da doğan Miyamoto, 1977’de Nintendo’ya katılmış ve oyunların tüm dünyada 30 milyon adet satmasının ardındaki isim olmuş. Çocukların yanısıra yetişkinlerin de müptelâsı olduğu bilgisayar oyunlarının yapımcısı Miyamoto, son olarak piyasaya sürülen Nintendo Wii’nin de yaratıcısı. Dünyada en çok satan video oyunu olan ve bıyığıyla sempati kazanan ‘Mario’ karakteri ‘tüm dünyada en çok tanınan çizgi film karakteri olma ünvanını Mickey Mouse’la paylaşıyor.

• New York Times’dan Bush’un belalısı Bill Keller: ABD’nin en çok satan gazetelerinden New York Times‘ın genel yayın yönetmenliği görevini yapan Bill Keller, Bush yönetiminin teröre karşı savaşında izlediği ‘gizli’ taktikleri ortaya çıkarmasıyla tanınıyor. Hatırlayacaksınız, Başkan Bush bu olaydan sonra New York Times için ‘rezil bir gazete’ demişti. Bu yumuşak başlı ama aynı zamanda sivri dilli gazeteci, şubat ayında da Cumhuriyetçi aday John McCain’in lobici bir hanımla sıkı fıkı olduklarını ortaya çıkarmış ve böylece bir başka sansasyonel olayı da kamuoyuyla paylaşmıştı. Kariyerine 1970’te çıkardığı The Collegian gazetesiyle başlayan Keller, 1984’te New York Times‘a geçmiş. 59 yaşındaki bu başarılı gazeteci, geçen sene Sovyetler Birliği’ni konu alan yazı dizisi nedeniyle Plutzier Ödülü’ne layık görülmüş ve gazetede 24 saat vardiyalı çalışma sistemini hayata geçirerek, internet sayfasının anında güncellenmesini sağlamıştır.

• Ünlü blogcu Arianna Huffington: ABD’nin en çok okunan internet blogu Huffington Post‘un kurucusu ve yazarı Arianna Huffington, kendini ‘eskiden sağcıydım’ sözleriyle tanımlıyor. Aslen Yunanistan doğumlu olan Huffington’ın geniş bir okuyucu kitlesi var. On bir adet kitabın yazarı olan Huffington, son olarak Cumhuriyetçi Başkan Adayı John McCain ve eşi Cindy McCain’le Beverly Hills’de yediği akşam yemeği iddiasıyla gündeme gelmişti. Her ne kadar McCain bu iddiaları reddetse de, 2000’deki başkanlık seçiminde George W. Bush’a oy vermediğini açıklayan Huffington’ın bu adımı eleştirilere neden olmuştu. Sağ, Sol ve Merkez adında politik bir radyo programının yapımcısı da olan Huffington, ABD’nin en etkili yazarlarından olarak gösteriliyor.

• ABD’li televizyoncu Charlie Rose: Amerika’nın en ünlü televizyoncularından olan 1942 doğumlu Charlie Rose, ABD’nin en çok izlenen programı olarak 2005’e kadar devam eden ve izlenme rekorları kıran 60 Dakika’nın sunuculuğunu yapmaktaydı. Eski Başkan Bill Clinton’ın Demokratik Parti Başkan Adayı Barack Obama hakkındaki “Obama’nın deneyimsizliği ABD’yi riske sokar” sözünün fikir babası olduğu bilinen Rose, sunduğu siyasi tartışma programlarıyla adından söz ettiriyor. Halihazırda ABD’nin ulusal kanalı PBS’te yayımlanan talk show programında Cumhurbaşkanı Abdullah Gül ve Nobel ödüllü yazar Orhan Pamuk’u da konuk etmiş olmasıyla, kendisi Türk izleyicilerin de ilgisini çekmiştir. Konuklarını zorlu sorularıyla sıkıştıran Rose, son olarak New York Belediye Başkanı Michael Bloomberg’i terleten programıyla izleyicileri ekrana kilitlemiştir.

• İtalyan modacı Miuccia Prada: Ünlü İtalyan moda markası Prada’nın ortağı ve tasarımcısı Miuccia Prada, Siyaset Bilimi doktoralı bir işkadını. Miuccia aynı zamanda Mui Mui markasının da baş tasarımcısı, Peki, Miuccia’nın sert bir patron olduğunu da biliyor muydunuz? Şirket çalışanlarına kök söktüren Prada, çalışma masasında yemek yiyen personele anında kapıyı gösteriyormuş. Devil Wears Prada / Şeytan Marka Giyer filmi gerçek mi oldu ne?